ଛଉ ନୃତ୍ୟ ହେଉଛି ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ (semi-classical) ଭାରତୀୟ ନୃତ୍ୟ, ଯାହାର ମୂଳ ସାମରିକ, ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ଲୋକକଳାରେ ରହିଛି। ଯଦିଓ ଛଉର ତିନୋଟି ପୃଥକ୍ ଶୈଳୀ ଅଛି (ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଷଢ଼େଇକଳା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ପୁରୁଲିଆ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ), ତେବେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଟେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗର୍ବ।

🌐Read in:
🇺🇸English|🇮🇳ଓଡ଼ିଆ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ପ୍ରସଙ୍ଗବିବରଣୀ
ଉତ୍ପତ୍ତିମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲା, ଓଡ଼ିଶା
ମୂଳ ରୂପସାମରିକ କଳା ଓ ଛଦ୍ମ ଯୁଦ୍ଧ
ମୁଖା (Masks)ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଶୈଳୀରେ ମୁଖାର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ
ୟୁନେସ୍କୋ ସ୍ୱୀକୃତି୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଅମୂର୍ତ୍ତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ
ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବଚୈତ୍ର ପର୍ବରେ ମହାସମାରୋହରେ ପରିବେଷିତ ହୁଏ

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଶୈଳୀ: ବିନା ମୁଖାର ନୃତ୍ୟ

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଯେ ଏଥିରେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନେ ମୁଖା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ।

ଷଢ଼େଇକଳା ଏବଂ ପୁରୁଲିଆ ପରମ୍ପରାରେ ଓଜନିଆ ମୁଖା ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀର ଗତିବିଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମୟୂରଭଞ୍ଜରେ, ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର କାହାଣୀ କହିବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମୁହଁର ଭାବଭଙ୍ଗୀ, ଶାରୀରିକ ଗତିବିଧି ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଲମ୍ଫନକ୍ଷମତା (athleticism) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ମୁଖା ନଥିବା କାରଣରୁ ସେମାନେ ବହୁତ ଉଚ୍ଚକୁ ଡେଇଁ ପାରନ୍ତି ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରନ୍ତି।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ବିବର୍ତ୍ତନ

ଛଉ ନୃତ୍ୟର ମୂଳ ସ୍ଥାନୀୟ ମାଟିର ପାଇକମାନଙ୍କ (ଯୋଦ୍ଧା) ସମରକଳାରୁ ଆସିଛି।

  • ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଶାନ୍ତି ସମୟରେ ପାଇକମାନେ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଖେଳୁଥିଲେ (ଏହାକୁ ଛାଉଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ 'ଛଉ' ଶବ୍ଦ ଆସିଛି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ)।
  • ଏହାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପକୁ ପ୍ରାୟତଃ ରୁକ୍ମାର୍ ନାଚ (ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷାର ନୃତ୍ୟ) କୁହାଯାଏ।
  • ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇ ଏହି ଆଦିବାସୀ ଯୁଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ ଏକ ଉନ୍ନତ କଳାର ରୂପ ନେଇଥିଲା।
  • ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ପରିବେଷଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ପାଇଁ ବାରିପଦାରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ନୃତ୍ୟର ବ୍ୟାକରଣ (Movement Rules)

ଛଉ ନୃତ୍ୟର ମୌଳିକ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

  • ଚୌକ (Chauk): ଏହା ହେଉଛି ମୂଳ ଭଙ୍ଗୀ (ଠିଆ ହେବା ଶୈଳୀ), ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବାକୁ ସୂଚାଏ।
  • ଟପ୍କା (Topka): ଶୈଳୀଗତ ଚାଲି, ଯାହାର ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚାଲିକୁ ଆଧାର କରି ଗଢ଼ାଯାଇଛି।
  • ଉଫଲି (Ufli): ଗାଁର ଘରକରଣା କାମ ପରି ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା ଗତିବିଧି।

ଶିଳ୍ପୀମାନେ ନିଜ ନୃତ୍ୟରେ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚାଲି, ଘରକରଣା କାମ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶୈଳୀରେ ଦର୍ଶାଇଥାନ୍ତି।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉର କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

  • ପୌରାଣିକ: ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ, ଓ ପୁରାଣର କଥା।
  • ସାମରିକ: ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳର ପ୍ରଦର୍ଶନ।
  • ପ୍ରକୃତି ଓ ଲୋକଜୀବନ: ଶିକାରୀ, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିତ୍ରଣ।

ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର

ଛଉ ନୃତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏହାର ବାଦ୍ୟ ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଖ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

  • ଢୋଲ: ବେକରେ ଝୁଲାଇ ବଜାଯାଉଥିବା ଲମ୍ବା ଢୋଲକ।
  • ଧୁମସା: ଏକ ବିଶାଳ, ଗିନା ଆକୃତିର କେଟଲ୍ ଡ୍ରମ୍, ଯାହା ଗଭୀର ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
  • ଚଡ଼ଚଡ଼ି: ଦୁଇଟି କାଠିରେ ବଜାଯାଉଥିବା ଛୋଟ ଢୋଲ।
  • ମହୁରୀ: ଅତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜୁଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ବଂଶୀ (ଶାହାନାଇ ପରି), ଯାହା ନୃତ୍ୟକୁ ଭାବମୟ କରେ।

ବେଶପୋଷାକ

ଯେହେତୁ ମୁଖା ନଥାଏ, ପ୍ରସାଧନ ଏବଂ ପୋଷାକ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ:

  • ମୟୂର ପୁଚ୍ଛ ଏବଂ ଚକ୍‌ମକ୍ ବିଡ୍ସରେ ତିଆରି ସୁନ୍ଦର ତଥା ଉଚ୍ଚା ମୁକୁଟ (Headgear)।
  • ଜରି ଓ କାଚ କାମ ହୋଇଥିବା ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ମଖମଲ୍ ଜ୍ୟାକେଟ୍।
  • ହାତରେ ଖଣ୍ଡା ଓ ଢାଲ ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଗୋଡ଼ରେ ବହୁତ ଘୁଙ୍ଗୁର ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

ଛଉ ଦେଖିବାକୁ କେବେ ଯିବେ?

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉ ଦେଖିବାର ପ୍ରକୃତ ସମୟ ହେଉଛି ଚୈତ୍ର ପର୍ବ (ବସନ୍ତ ଋତୁ, ପ୍ରାୟ ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସ)। ଏହି ସମୟରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ସଦର ମହକୁମା ବାରିପଦା ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠେ। ବିଭିନ୍ନ ଆଖଡ଼ା (ନୃତ୍ୟ ଦଳ) ମଧ୍ୟରେ ରାତି ତମାମ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ଯାହା ସମଗ୍ର ସହରକୁ ରୋମାଞ୍ଚିତ କରିଥାଏ।

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ଦଣ୍ଡ ନାଚ • ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ