ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଓଡ଼ିଶୀ ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହାର ପ୍ରବାହମାନ ଗତି, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଭଙ୍ଗୀ ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶୀକୁ ପ୍ରାୟତଃ "ଚଳନ୍ତା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ" କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି
ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ମୂଳ ୨,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବକୁ ଯାଏ:
- ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀ — ଉଦୟଗିରି-ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାରେ ନୃତ୍ୟ ଭଙ୍ଗୀ
- ମଧ୍ୟଯୁଗ — ଓଡ଼ିଶା ସାରା ମନ୍ଦିର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିଳାଲେଖରେ ନର୍ତ୍ତକୀଙ୍କ ଚିତ୍ରଣ ଓ ଉଲ୍ଲେଖ
- ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀ — ପୁରୀର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିକଶିତ
- ୧୯୪୦ ଦଶକ ଶେଷ–୧୯୫୦ ଦଶକ — ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗର ଅବନତି ପରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶୈଳୀ ଭାବେ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ପୁନରୁଜ୍ଜୀବନ
"ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ଦିର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପଥରରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିବା ନୃତ୍ୟର ଏକ କାହାଣୀ କହେ।"
ତିନି ପରମ୍ପରା
ଓଡ଼ିଶୀ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଛି:
- ମାହାରୀ — ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନ୍ଦିର ନର୍ତ୍ତକୀ
- ଗୋଟିପୁଅ — ନାରୀ ବେଶରେ କସରତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଛୋଟ ବାଳକ
- ନର୍ତ୍ତକୀ — ରାଜପ୍ରାସାଦର ଦରବାର ନର୍ତ୍ତକୀ
ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ
ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ (ତିନି ଭଙ୍ଗ)
ଓଡ଼ିଶୀର ପରିଚାୟକ ଭଙ୍ଗୀ: ଶରୀର ମୁଣ୍ଡ, ଦେହ ଓ ଅଣ୍ଟାରେ ବଙ୍କା ହୋଇ ଏକ S-ବକ୍ରତା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ତିନି-ଭଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗୀକୁ ଓଡ଼ିଶୀର ବିଶେଷତ୍ୱ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଚୌକ (ବର୍ଗ)
ଗୋଡ଼ ଫାଙ୍କ କରି ଏକ ସ୍ଥିର, ଦୃଢ଼ ଭଙ୍ଗୀ, ଯାହା ପୁରୁଷ ଭାବ (ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ)କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।
ଭୂମି ପ୍ରଣାମ
ଆରମ୍ଭର ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯେଉଁଥିରେ ନର୍ତ୍ତକୀ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗନ୍ତି।
ପ୍ରଦର୍ଶନ କ୍ରମ
ଏକ ଓଡ଼ିଶୀ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ସାଧାରଣତଃ ଥାଏ:
- ମଙ୍ଗଳାଚରଣ — ଦେବତାଙ୍କ ଆବାହନ
- ବଟୁ ନୃତ୍ୟ — ଶୁଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ (ନୃତ୍ତ)
- ପଲ୍ଲବୀ — ଲଳିତ ବିସ୍ତାର
- ଅଭିନୟ — ଭାବ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ଅଂଶ
- ମୋକ୍ଷ — ମୁକ୍ତିର ସମାପନୀ
ପୋଷାକ ଓ ସାଜସଜ୍ଜା
- ପାଟ ଶାଢ଼ୀ — ପାରମ୍ପରିକ ଢଙ୍ଗରେ ପିନ୍ଧା ପାଟ ଶାଢ଼ୀ
- ତାରକସି ଗହଣା — ରୂପା ଫିଲିଗ୍ରି ଅଳଙ୍କାର
- ଘୁଙ୍ଗୁର — ଗୋଡ଼ର ଘଣ୍ଟି
- କେଶ — ଫୁଲ ସହିତ ପାରମ୍ପରିକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଖୋସା
- ମେକଅପ୍ — କଜଳରେ ନାଟକୀୟ ଆଖି
ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର
- ମର୍ଦ୍ଦଳ — ପିପା ଆକୃତିର ବାଦ୍ୟ (ମୁଖ୍ୟ)
- ବେହେଲା — ସ୍ୱର
- ବଂଶୀ — ସ୍ୱର ସହାୟତା
- ହାରମୋନିୟମ — ସ୍ୱର
- ତାନପୁରା — ଆଧାର ସ୍ୱର
- ମଞ୍ଜିରା — ଝାଞ୍ଜ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁରୁ
- କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର — ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶୀର ସ୍ଥପତି
- ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ — ମାହାରୀ ପରମ୍ପରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ
- ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସ — ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶୀ ଶୈଳୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା
- କୁମକୁମ ମହାନ୍ତି — ଐତିହ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶୀ ନର୍ତ୍ତକୀ
- ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ — ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦୂତ
- ସୋନାଲ ମାନସିଂହ — ପୂର୍ବତନ ସାଂସଦ, ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ
- ଶାରନ୍ ଲୋଏନ୍ — ଆମେରିକାରେ ଜନ୍ମିତ ଓଡ଼ିଶୀ ଶିଳ୍ପୀ
- ଅରୁଣା ମହାନ୍ତି — ସମସାମୟିକ ନବପ୍ରବର୍ତ୍ତକ
କେଉଁଠି ଶିଖିବେ
ପ୍ରମୁଖ ଓଡ଼ିଶୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ:
- ଓଡ଼ିଶୀ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର, ଭୁବନେଶ୍ୱର
- ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ଭୁବନେଶ୍ୱର
- ନୃତ୍ୟଗ୍ରାମ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ନିକଟରେ
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି
ଓଡ଼ିଶୀକୁ ସାଧାରଣତଃ ଭରତନାଟ୍ୟମ୍, କଥକ, କଥାକଳି, କୁଚିପୁଡ଼ି, ମଣିପୁରୀ, ମୋହିନୀଆଟ୍ଟମ୍ ଓ ସତ୍ରିୟା ସହିତ ଭାରତର ଆଠଟି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ। ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ତାଲିକାରେ ଛଉ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହାଫଳରେ ସଂଖ୍ୟା ନଅ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଶୀ ନିଜେ କୌଣସି ୟୁନେସ୍କୋ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ସମ୍ପୃକ୍ତ: ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି • ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି
