ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଓଡ଼ିଆ (Odia), ପୂର୍ବରୁ ଇଂରାଜୀରେ Oriya ଭାବେ ଲେଖାଯାଉଥିଲା, ଏକ ପୂର୍ବୀ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା ଏବଂ ଭାରତର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ଭାଷା। 2011 ଭାରତ ଜନଗଣନା 37,521,324 ଜଣଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆକୁ ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଭାବେ କହୁଥିବା ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲା, ଯାହା ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ 3.1%। ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ବିଧାନର ଅଷ୍ଟମ ଅନୁସୂଚୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ନିଜର ଗୋଲାକାର ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଏ, ଏବଂ 2014ରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଘୋଷିତ ହେବାରେ ଷଷ୍ଠ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ହେଲା।
ଓଡ଼ିଆ କି ପ୍ରକାର ଭାଷା?
ଓଡ଼ିଆ ଇଣ୍ଡୋ-ୟୁରୋପୀୟ ପରିବାରର ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଶାଖାର ଅଂଶ। ବ୍ରିଟାନିକା ଏହାକୁ ବଙ୍ଗଳା, ଅସମୀୟା ଓ ମୈଥିଳୀ ପରି ବିହାରୀ ଭାଷା ସହ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷାର ପୂର୍ବୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରଖେ। ନିଜ ପୂର୍ବୀ ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ପରି, ଓଡ଼ିଆ ଏକ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାକୃତରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଛି; ଭାଷାବିତ୍ମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପୂର୍ବୀ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଭାଷାକୁ ମାଗଧୀ ପ୍ରାକୃତ କହନ୍ତି, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ତରକୁ ବେଳେବେଳେ ଓଡ୍ର ପ୍ରାକୃତ କୁହାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତ ସହ ବହୁ ଶବ୍ଦ ବାଣ୍ଟେ (ତତ୍ସମ ଓ ତଦ୍ଭବ ଶବ୍ଦ) ଏବଂ ପାର୍ସୀ, ଆରବୀ, ଇଂରାଜୀ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସୀମା ବରାବର ତେଲୁଗୁରୁ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏହାର ବ୍ୟାକରଣ ପୂର୍ବୀ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷାର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ: ବିଶେଷ୍ୟରେ କାରକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏବଂ କ୍ରିୟା ପୁରୁଷ, କାଳ ଓ ସମ୍ମାନର ସ୍ତର ଅନୁସାରେ ରୂପ ବଦଳାଏ।
କେତେ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆ କୁହନ୍ତି?
2011 ଜନଗଣନା ଭାଷାଟିକୁ ଏହିପରି ବର୍ଗୀକୃତ କରିଥିଲା:
| ଜନଗଣନା 2011 ମାପ | ସଂଖ୍ୟା | ଭାରତର ଅଂଶ |
|---|---|---|
| ପ୍ରଥମ ଭାଷା (ଓଡ଼ିଆ ଅଧୀନରେ ବର୍ଗୀକୃତ ମାତୃଭାଷା) | 37,521,324 | 3.10% |
| ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା | 4,670,796 | — |
| ତୃତୀୟ ଭାଷା | 397,213 | — |
| ମୋଟ ବକ୍ତା (ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ) | 42,589,333 | 3.52% |
ପ୍ରଥମ ଭାଷା ସଂଖ୍ୟାଟି ଜନଗଣନାର "ଭାଷା" ମୋଟ, ଯାହା ଜନଗଣନା ଓଡ଼ିଆ ଅଧୀନରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରୁଥିବା ସମ୍ବଲପୁରୀ ଓ ଦେଶିଆ ସମେତ ଅନେକ ମାତୃଭାଷାକୁ ଏକାଠି କରେ। ଓଡ଼ିଶା ଭିତରେ 2011ରେ ପ୍ରାୟ 82.7% ବାସିନ୍ଦା ଓଡ଼ିଆକୁ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ଭାବେ ଲେଖାଇଥିଲେ। ପଡ଼ୋଶୀ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ସମାଜ ବାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରବାସ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ସମାଜ ଆସାମ, ତ୍ରିପୁରା ଓ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ସହରମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଆର ସରକାରୀ ମର୍ଯ୍ୟାଦା କ'ଣ?
- ଅଷ୍ଟମ ଅନୁସୂଚୀ: 1950ରେ ସମ୍ବିଧାନ ଲାଗୁ ହେବା ଦିନଠାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାରତର ଅନୁସୂଚିତ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। 23 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2011ରୁ ଲାଗୁ ସମ୍ବିଧାନ (ଛୟାନବେତମ ସଂଶୋଧନ) ଅଧିନିୟମ, 2011 ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ବନାନକୁ "Oriya"ରୁ "Odia"କୁ ବଦଳାଇଥିଲା।
- ଓଡ଼ିଶା: ଓଡ଼ିଆ ରାଜ୍ୟର ସରକାରୀ ଭାଷା; ପ୍ରଶାସନରେ ଇଂରାଜୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
- ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ: ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଅତିରିକ୍ତ (ଦ୍ୱିତୀୟ) ସରକାରୀ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଓଡ଼ିଆ ଅନ୍ୟତମ।
- ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ: ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଅତିରିକ୍ତ ସରକାରୀ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ।
- ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା: 2014ରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାରିଖ, ମାନଦଣ୍ଡ ଓ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଓଡ଼ିଆ କେଉଁ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଏ?
ଓଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଏ, ଯାହା ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମୀ-ଜାତୀୟ ଆବୁଗିଡ଼ା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ୱର ଥାଏ, ଯାହା ସ୍ୱର ଚିହ୍ନ (ମାତ୍ରା) ଦ୍ୱାରା ବଦଳାଯାଏ। ଲିପିଟି ପୂର୍ବୀ ସିଦ୍ଧମ ଲିପିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଏବଂ ଏହାର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବକ୍ର ଆକାର ଆଂଶିକ ଭାବେ ଏଇଥିପାଇଁ ପାଇଛନ୍ତି ଯେ ଲେଖକମାନେ ତାଳପତ୍ରରେ ଲେଖୁଥିଲେ, ଯାହା ସିଧା ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖା ବରାବର ସହଜରେ ଚିରିଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ନିଜସ୍ୱ ୟୁନିକୋଡ୍ ବ୍ଲକ୍ ଅଛି, U+0B00 ରୁ U+0B7F।
ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ଦେଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମୀରୁ ଲିପିଟି କିପରି ବିକଶିତ ହେଲା ତାହା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ଇତିହାସ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଓଡ଼ିଆ କେତେ ପୁରୁଣା?
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲେଖା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଠାରୁ ବହୁତ ପୁରୁଣା। ଧଉଳି ଓ ଜଉଗଡ଼ରେ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 3ୟ ଶତାବ୍ଦୀ) ଏବଂ ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଅଭିଲେଖ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ଲେଖାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ଆଡ଼କୁ ସୂଚାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ରୂପ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତାମ୍ରଶାସନ ଓ ଶିଳାଲେଖରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେଖାଯାଏ।
ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଜାରି 1051 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ଉରାଜମ ଅଭିଲେଖକୁ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆରେ ଲିଖିତ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଅଭିଲେଖ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ସୁଦ୍ଧା ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଲେଖ ସାଧାରଣ ହୋଇଗଲା; 1249 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ଏକ ଅଭିଲେଖକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ଭାଷାବିତ୍ମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଭାଷାର ଇତିହାସକୁ ଏହି ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି:
| ସ୍ତର | ଆନୁମାନିକ ସମୟ |
|---|---|
| ଆଦି-ଓଡ଼ିଆ (Proto-Odia) | 9ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ତା'ପୂର୍ବରୁ |
| ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ | 10ମରୁ 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀ |
| ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ | 13ଶରୁ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ |
| ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ | 15ଶରୁ 17ଶ ଶତାବ୍ଦୀ |
| ଶେଷ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ | 17ଶରୁ 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ |
| ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ | 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ |
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସ
- ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ (ପ୍ରାୟ 7ମରୁ 9ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ତା'ପରେ): ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପୂର୍ବୀ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୌଦ୍ଧ ରହସ୍ୟବାଦୀ ଗୀତ। ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ଅନେକ ପୂର୍ବୀ ଭାଷା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ପୂର୍ବସୂରି ଭାବେ ଦାବି କରନ୍ତି।
- ସାରଳା ଦାସ (15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ): ତାଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତକୁ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଦିକବି ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କ ସମୟ ବିଷୟରେ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସାମାନ୍ୟ ମତଭେଦ ଅଛି।
- ପଞ୍ଚସଖା କବି (15ଶରୁ 16ଶ ଶତାବ୍ଦୀ): ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଭକ୍ତ କବି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ବହୁଳ ପଠିତ ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ହେଲା।
- ରୀତି ବା ଭଞ୍ଜ ଯୁଗ (17ଶରୁ 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ): ଅଳଙ୍କୃତ ରାଜସଭା କାବ୍ୟ, ଯାହା ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା।
- ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷରୁ): ଗଦ୍ୟ କଥାସାହିତ୍ୟ, ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ନୂଆ କବିତା, ଯାହାର ନେତୃତ୍ୱ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ରାଧାନାଥ ରାୟ ଓ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପରି ଲେଖକ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ପୃଷ୍ଠାରେ ଓଡ଼ିଆର ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତାଙ୍କ ସମେତ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସମୟରେଖା ଅଛି।
ଓଡ଼ିଆର ମୁଖ୍ୟ ଉପଭାଷାଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?
ଓଡ଼ିଶା ସାରା ଓଡ଼ିଆ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ। ପ୍ରାୟତଃ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
- କଟକୀ (ମଧ୍ୟ ଓ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶା, କଟକ ଓ ପୁରୀ ଆଖପାଖ), ମାନକ ଲିଖିତ ଭାଷାର ଆଧାର
- ବାଲେଶ୍ୱରୀ (ଉତ୍ତର: ବାଲେଶ୍ୱର, ଭଦ୍ରକ, ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର)
- ଗଞ୍ଜାମୀ (ଦକ୍ଷିଣ: ଗଞ୍ଜାମ ଓ ଗଜପତି)
- ସମ୍ବଲପୁରୀ, ଯାହାକୁ କୋଶଲୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ (ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା)
- ଦେଶିଆ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା, କୋରାପୁଟ ଆଖପାଖ)
- ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ୀ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା)
କିଛି ବକ୍ତା ଓ ବିଦ୍ୱାନ ସମ୍ବଲପୁରୀ/କୋଶଲୀକୁ ଏକ ଅଲଗା ଭାଷା ଭାବେ ଗଣନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଉପଭାଷା ପୃଷ୍ଠା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ ଓ ସେହି ବିତର୍କକୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତାରରେ ଆଲୋଚନା କରେ।
ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା
ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ଓଡ଼ିଆ ଶିଖନ୍ତୁ ବିଭାଗ ଲିପି, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଶବ୍ଦର ପରିଚୟ ଦିଏ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ଅଭିବାଦନ ପୃଷ୍ଠା କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଭଲ ସ୍ଥାନ।