ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ – ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଠାରୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅଟେ ଯାହା ହଜାରେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଛି। ମଧ୍ୟଯୁଗର ଭକ୍ତି କାବ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ ଆଧୁନିକ ଉପନ୍ୟାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଭାରତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଆସିଛି। (୨୦୨୪ ଅକ୍ଟୋବର ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ ମୋଟ ୧୧ଟି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଅଛି।)

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗ

୧. ପ୍ରାକ୍-ସାରଳା ଯୁଗ (୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ)

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ସାହିତ୍ୟ ବିକଶିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ:

• ବୌଦ୍ଧ ଦୋହା ଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାକ୍-ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରୟୋଗ।
• ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ — ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଗୀତିକା।
• ଲୋକକଥା ଏବଂ ଲୋକଗୀତର ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା।

୨. ମଧ୍ୟଯୁଗ (୧୫ଶ–୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ:

ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସ

ସାରଳା ଦାସ (୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଦିକବି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ଲୋକଭାଷାକୁ ନେଇ ମହାକାବ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମହାଭାରତ କେବଳ ସଂସ୍କୃତର ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଚରିତ୍ର ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚସଖା (ଭଗବାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ସାଥୀ)

ପଞ୍ଚଦଶ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ସନ୍ଥକବି — ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ବଳରାମ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଦାସ — ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଜରିଆରେ ସମାଜରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଥିଲେ।

୩. ରୀତି ଯୁଗ (୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)

କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଳଙ୍କାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତମୟ କାବ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ କ୍ଲାସିକାଲ୍ ସାହିତ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିକାଶର ପରିଚୟ ଦିଏ।

୪. ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (୧୯ଶ-୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆଦ୍ୟଭାଗ)

ସାହିତ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା, ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ବାସ୍ତବବାଦର ପ୍ରବେଶ:

ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି

ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ "ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ" ୧୮୯୭ରୁ ୧୮୯୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ'ରେ ଧାରାବାହିକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ୧୯୦୨ରେ ପୁସ୍ତକ ଆକାରରେ ବାହାରିଥିଲା। ଭୂମିହୀନ କୃଷକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଜମିଦାରଙ୍କ ଶୋଷଣକୁ ନେଇ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଉପନ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

୫. ସମସାମୟିକ ଯୁଗ (୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ–ବର୍ତ୍ତମାନ)

ବିଶେଷ: ଜ୍ଞାନପୀଠ ବିଜେତା

ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓଡ଼ିଶାରୁ ମୋଟ ୪ ଜଣ ପାଇଛନ୍ତି: ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟ, ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର, ଏବଂ ପ୍ରତିଭା ରାୟ।

• ପ୍ରତିଭା ରାୟ (୨୦୧୧): ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସାମଗ୍ରିକ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ 'ଯାଜ୍ଞସେନୀ' (୧୯୮୪) ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ, ଯାହା ୧୯୯୧ରେ ମୂର୍ତ୍ତିଦେବୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲା। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମହାଭାରତର ଏହି ପୁନର୍ଲିଖନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀବାଦୀ କୃତି ଅଟେ।

ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ

• ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ — ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ଶୀର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ।
• ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ (କଟକ) — ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପୁରାତନ ସାହିତ୍ୟିକ ସଂଗଠନ।

---

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଇତିହାସ • ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି