ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ — ୧,୦୦୦ ବର୍ଷର ସାହିତ୍ୟିକ ଗୌରବ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅଟେ ଯାହା ହଜାରେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଛି। ମଧ୍ୟଯୁଗର ଭକ୍ତି କାବ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ ଆଧୁନିକ ଉପନ୍ୟାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଓଡ଼ିଆ, ଭାରତର ଛଅଟି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଆସିଛି।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ପ୍ରସଙ୍ଗ	ବିବରଣୀ
ବୟସ	୧,୦୦୦+ ବର୍ଷର ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସାହିତ୍ୟିକ ପରମ୍ପରା
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା	୨୦୧୪ ରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି
ଆଦି ରଚନା	ବୌଦ୍ଧ ଦୋହା (ଚର୍ଯ୍ୟାଗୀତିକା)
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ	୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ (ସାରଳା ଦାସ ଏବଂ ପଞ୍ଚସଖା)
ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର	୪ ଜଣ ଲେଖକ (ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ୨ ଜଣ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ଆଲୋଚନା)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗ

୧. ପ୍ରାକ୍-ସାରଳା ଯୁଗ (୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ)

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ସାହିତ୍ୟ ବିକଶିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ:

✦ବୌଦ୍ଧ ଦୋହା ଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାକ୍-ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରୟୋଗ।
✦ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ — ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଗୀତିକା।
✦ଲୋକକଥା ଏବଂ ଲୋକଗୀତର ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା।

୨. ମଧ୍ୟଯୁଗ (୧୫ଶ–୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ:

ଲେଖକ (କବି)	ରଚନା	ମହତ୍ତ୍ୱ
ସାରଳା ଦାସ	ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ	ପ୍ରଥମ ବିଶାଳ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି
ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ	ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ	ସବୁଠୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଓ ପୂଜନୀୟ ପୋଥି
ବଳରାମ ଦାସ	ଦାଣ୍ଡି ରାମାୟଣ (ଜଗମୋହନ ରାମାୟଣ)	ପ୍ରାମାଣିକ ଓଡ଼ିଆ ରାମାୟଣ
ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସ	ରସକଲ୍ଲୋଳ	ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କାବ୍ୟ

ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସ

ସାରଳା ଦାସ (୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଦିକବି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ଲୋକଭାଷାକୁ ନେଇ ମହାକାବ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମହାଭାରତ କେବଳ ସଂସ୍କୃତର ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଚରିତ୍ର ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚସଖା (ଭଗବାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ସାଥୀ)

ପଞ୍ଚଦଶ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ସନ୍ଥକବି — ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ବଳରାମ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଦାସ — ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଜରିଆରେ ସମାଜରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଥିଲେ।

୩. ରୀତି ଯୁଗ (୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)

ଲେଖକ (କବି)	ରଚନା	ମହତ୍ତ୍ୱ
ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ	ଲାବଣ୍ୟବତୀ, କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦରୀ	ଅଳଙ୍କାରିକ କାବ୍ୟର ଶିଖର
ବ୍ରଜନାଥ ବଡ଼ଜେନା	ସମର ତରଙ୍ଗ, ଚତୁର ବିନୋଦ	ପ୍ରଥମ ନାଟ୍ୟକାର ଓ ଗଦ୍ୟ ଲେଖକ

କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଳଙ୍କାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତମୟ କାବ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ କ୍ଲାସିକାଲ୍ ସାହିତ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିକାଶର ପରିଚୟ ଦିଏ।

୪. ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (୧୯ଶ-୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆଦ୍ୟଭାଗ)

ସାହିତ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା, ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ବାସ୍ତବବାଦର ପ୍ରବେଶ:

ଲେଖକ (କବି)	ରଚନା	ମହତ୍ତ୍ୱ
ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି	ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ, ରେବତୀ	ଓଡ଼ିଆ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ଓ ଉପନ୍ୟାସର ଜନକ
ମଧୁସୂଦନ ରାଓ	କବିତା ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ	ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟର ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠାତା
ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର	ତପସ୍ୱିନୀ, ପ୍ରଣୟ ବଲ୍ଲରୀ	ଜଣେ ପ୍ରକୃତି କବି (ସ୍ୱଭାବ କବି)
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ	ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥା	ଦେଶବନ୍ଦନା ଏବଂ ତ୍ୟାଗର କବିତା

ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି

ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ "ଛ ମାଣ ଆଠ ଗୁଣ୍ଠ" (୧୯୦୨) ଥିଲା କୌଣସି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ପ୍ରଥମ ବାସ୍ତବବାଦୀ ଉପନ୍ୟାସ। ଏହା ଗରିବ କୃଷକମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଜମିଦାରୀ ଶୋଷଣ ବିଷୟରେ ଥିଲା।

୫. ସମସାମୟିକ ଯୁଗ (୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ–ବର୍ତ୍ତମାନ)

ଲେଖକ	ରଚନା	ମହତ୍ତ୍ୱ
ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି	ପରଜା, ଅମୃତର ସନ୍ତାନ	ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଜ୍ଞାନପୀଠ ବିଜେତା, ଜନଜାତି ଜୀବନ
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟ	ବାଜି ରାଉତ, ପଲ୍ଲୀଶ୍ରୀ	ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୬)
ମନୋଜ ଦାସ	କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ	ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖ୍ୟାତି ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ ମାନ୍ୟତା
ପ୍ରତିଭା ରାୟ	ଯାଜ୍ଞସେନୀ	ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର (୨୦୧୧)

ବିଶେଷ: ଜ୍ଞାନପୀଠ ବିଜେତା

ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓଡ଼ିଶାରୁ ମୋଟ ୪ ଜଣ ପାଇଛନ୍ତି: ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟ, ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର, ଏବଂ ପ୍ରତିଭା ରାୟ।

✦ପ୍ରତିଭା ରାୟ (୨୦୧୧): ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ 'ଯାଜ୍ଞସେନୀ' ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମହାଭାରତର ଏହି ପୁନର୍ଲିଖନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀବାଦୀ କୃତି ଅଟେ।

ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ

✦ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ — ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ଶୀର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ।
✦ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ (କଟକ) — ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ବପୁରାତନ ସାହିତ୍ୟିକ ସଂଗଠନ।

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଇତିହାସ • ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ - ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଠାରୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ