ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ଇତିହାସ — ୩,୦୦୦ ବର୍ଷର ଲିଖିତ ଐତିହ୍ୟ

ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ଲିଖନ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାର ମୂଳ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ରୂପରେ ୩,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଅଟେ। ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗୋଲାକାର ଅକ୍ଷର — ଯାହା ତାଳପତ୍ର ପୋଥିକୁ ଚିରିବାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା — ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଲିପି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ କରିଥାଏ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ବିବର୍ତ୍ତନର ସମୟରେଖା

ସ୍ତର ୧: ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀ)

ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ଲିପିର ଆଦିମାତା:

• ✦ଧଉଳିରେ (ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟରେ) ଥିବା ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ — ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ନିଦର୍ଶନ।
• ✦ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀ) — ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ଖୋଦିତ।

ସ୍ତର ୨: କଳିଙ୍ଗ ଲିପି (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୧ମ–୫ମ ଶତାବ୍ଦୀ)

ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆରମ୍ଭ:

• ✦ମୂଳ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର "କଳିଙ୍ଗ" ଶୈଳୀର ବିକାଶ ହେଲା।
• ✦ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକର ଶିଳାଲେଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ସ୍ତର ୩: ପ୍ରାକ୍-ଓଡ଼ିଆ ଲିପି (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୬ଷ୍ଠ–୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ)

ରୂପାନ୍ତରଣର ସମୟ:

• ✦ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ରୂପ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲା।
• ✦ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ଏବଂ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର ତମ୍ବାପଟା (Copper plates) ରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।

ସ୍ତର ୪: ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓଡ଼ିଆ ଲିପି (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୧୧ଶ–୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)

ଲିପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ରୂପ ନେଲା:

• ✦ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସ ଏହି ଲିପିରେ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ (୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ରଚନା କଲେ।
• ✦ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଗୋଲାକାର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

ସ୍ତର ୫: ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ଲିପି (୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ)

ମୁଦ୍ରଣ (Printing) ର ଆରମ୍ଭ:

• ✦୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ମିଶନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାପାଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
• ✦ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ମୁଦ୍ରଣ — ୧୮୩୬ (ଆମୋସ୍ ସଟନ୍)।
• ✦ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ୟୁନିକୋଡ୍ (Unicode) ର ବ୍ୟବହାର।

ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଗୋଲାକାର?

ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ — ଏହାର ଗୋଲାକାର ଓ ବକ୍ରିତ ଅକ୍ଷର — ପଛରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ରହିଛି:

ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ବିଜ୍ଞାନ: ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୁଖିଲା ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଲୁହା ଲେଖନୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଉଥିଲା। ଯଦି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକରେ ସଳଖ ଗାର କିମ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୋଣ (ଯେପରିକି ହିନ୍ଦୀ ବା ଦେବନାଗରୀରେ) ଅଙ୍କାଯାଏ, ତେବେ ତାଳପତ୍ରଟି ଫାଟିଯିବାର ବା ଚିରିଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ। ତେଣୁ, ପୋଥିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଲେଖନୀକୁ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ବକ୍ରିତ ଭାବେ ବୁଲାଇ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଓଡ଼ିଆ (ଏବଂ ସିଂହଳୀ, ବର୍ମିଜ୍ ପରି ଭାଷା) ଲିପିର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଏହି ତାଳପତ୍ର ସଂସ୍କୃତିରୁ ହିଁ ଆସିଛି।

ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ପରମ୍ପରା

ତାଳ ପତ୍ର ଚିତ୍ର ଓ ଲେଖନୀ:

ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା (୨୦୧୪)

ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୪ ରେ, ଓଡ଼ିଆ ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା (Classical Language) ର ଗୌରବ ହାସଲ କଲା। (ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ହେଉଛି ତାମିଲ, ସଂସ୍କୃତ, ତେଲୁଗୁ, କନ୍ନଡ଼ ଏବଂ ମାଲାୟାଲମ)।

• ✦ଏହାର ଏକ ଶହେରୁ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ମୌଳିକ ସାହିତ୍ୟିକ ପରମ୍ପରା ଅଛି (ଯେପରିକି ସାରଳା ଦାସ)।
• ✦ଏହା ସଂସ୍କୃତ କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରୁ ଅନୁକରଣ ହୋଇନାହିଁ, ବରଂ ଏକ ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ଭାଷା ଭାବେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି।

---

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରମାଳା • ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ