ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଓଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଭାରତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଦୀର୍ଘ, ସୁଦସ୍ତାବିଜିତ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ସାହିତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଥିବା ଭାଷାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତ ସରକାର ଏହି ମାନ୍ୟତା ଦିଅନ୍ତି। ଏକ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି 23 ଜୁଲାଇ 2013ରେ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲା, ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଫେବୃଆରୀ 2014ରେ ଏହି ମାନ୍ୟତା ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଥିଲା ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଥିବା ଷଷ୍ଠ ଭାଷା, ଏବଂ ତାଲିକାରେ ସଂସ୍କୃତ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଆଧୁନିକ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା।
ଓଡ଼ିଆ କେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ହେଲା?
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା:
| ତାରିଖ | ପଦକ୍ଷେପ |
|---|---|
| 23 ଜୁଲାଇ 2013 | ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ବୈଠକ କରି ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ସୁପାରିଶ କଲା |
| 14 ଅଗଷ୍ଟ 2013 | ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ପ୍ରେସ ଇନଫରମେସନ ବ୍ୟୁରୋ ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ସୁପାରିଶ ଘୋଷଣା କଲା |
| 20 ଫେବୃଆରୀ 2014 | କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ଅନୁମୋଦନ କଲା |
| 1 ମାର୍ଚ୍ଚ 2014 | ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର 2024 ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ତାଲିକାରେ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଲିପିବଦ୍ଧ ତାରିଖ |
ସଠିକ୍ ତାରିଖ ବିଷୟରେ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ। ସେହି ସମୟର ସମ୍ବାଦ ସମେତ ଅଧିକାଂଶ ବିବରଣୀ 20 ଫେବୃଆରୀ 2014ର କ୍ୟାବିନେଟ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ। ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର 3 ଅକ୍ଟୋବର 2024ର ପ୍ରେସ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପାର୍ଥକ୍ୟର କାରଣ ନ ବୁଝାଇ ଓଡ଼ିଆ ସାମ୍ନାରେ 1 ମାର୍ଚ୍ଚ 2014 ଲେଖେ। ଦୁଇଟିଯାକ ତାରିଖ 2014 ଆରମ୍ଭରେ ପଡ଼େ; ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ କ୍ୟାବିନେଟ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଖ୍ୟ ତାରିଖ ଭାବେ ଦିଏ ଏବଂ ତା' ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ତାରିଖ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।
ଭାରତରେ କେଉଁ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ?
| କ୍ରମ | ଭାଷା | ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ତାଲିକାରେ ତାରିଖ |
|---|---|---|
| 1 | ତାମିଲ | 12 ଅକ୍ଟୋବର 2004 |
| 2 | ସଂସ୍କୃତ | 25 ନଭେମ୍ବର 2005 |
| 3 | ତେଲୁଗୁ | 31 ଅକ୍ଟୋବର 2008 |
| 4 | କନ୍ନଡ଼ | 31 ଅକ୍ଟୋବର 2008 |
| 5 | ମାଲାୟାଲମ | 8 ଅଗଷ୍ଟ 2013 |
| 6 | ଓଡ଼ିଆ | 1 ମାର୍ଚ୍ଚ 2014 |
| 7–11 | ମରାଠୀ, ପାଲି, ପ୍ରାକୃତ, ଅସମୀୟା, ବଙ୍ଗଳା | 3 ଅକ୍ଟୋବର 2024 |
ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ 3 ଅକ୍ଟୋବର 2024ର ପ୍ରେସ ଇନଫରମେସନ ବ୍ୟୁରୋ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁସାରେ। କେତେକ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସ ପୂର୍ବ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ତାରିଖ ଦିଏ, ଯେପରିକି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ବଦଳରେ କ୍ୟାବିନେଟ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ତାରିଖ।
3 ଅକ୍ଟୋବର 2024ର ପାଞ୍ଚଟି ଯୋଗ ସହିତ ଭାରତରେ 11ଟି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଅଛି। 2024ରେ ବଙ୍ଗଳା ଓ ଅସମୀୟା ଯୋଗ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ପୂର୍ବ ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଥିଲା।
ଓଡ଼ିଆକୁ କେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା?
2013ରେ ଓଡ଼ିଆର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ସମୟରେ କମିଟି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ 2004 ସଂକଳ୍ପ (ପରେ ସଂଶୋଧିତ) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ମାନଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲା। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା:
- 1,500ରୁ 2,000 ବର୍ଷ ଧରି ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ବା ଲିପିବଦ୍ଧ ଇତିହାସର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀନତା।
- ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ମୂଲ୍ୟବାନ ଐତିହ୍ୟ ଭାବେ ବିବେଚିତ ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ବା ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ସମ୍ଭାର।
- ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଷାଭାଷୀ ସମୁଦାୟରୁ ଧାର ନ ନିଆଯାଇଥିବା ଏକ ମୌଳିକ ସାହିତ୍ୟ ପରମ୍ପରା।
- ଆଧୁନିକ ରୂପଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଓ ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର ଅଭାବ ରହିପାରେ।
2024ରେ ମାନଦଣ୍ଡ କିପରି ବଦଳିଲା?
25 ଜୁଲାଇ 2024ରେ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ମାନଦଣ୍ଡ ସଂଶୋଧନ କଲା। ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅନୁସାରେ, ନୂଆ ମାନଦଣ୍ଡ ହେଲା:
- 1,500ରୁ 2,000 ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ବା ଲିପିବଦ୍ଧ ଇତିହାସର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀନତା;
- ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଐତିହ୍ୟ ଭାବେ ବିବେଚିତ ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ବା ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ସମ୍ଭାର;
- ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥ, ବିଶେଷକରି କବିତା ସହିତ ଗଦ୍ୟ, ଏବଂ ତା' ସହିତ ଅଭିଲେଖ ଓ ଶିଳାଲେଖ ପ୍ରମାଣ;
- ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଯାହା ଏହାର ବର୍ତ୍ତମାନ ରୂପଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ରୂପ ସହିତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନ ହୋଇପାରେ।
ଅନ୍ୟ ସମୁଦାୟରୁ ଧାର ନ ନିଆଯାଇଥିବା "ମୌଳିକ" ସାହିତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଆବଶ୍ୟକତା ବାଦ ଦିଆଗଲା। 2024ର ପାଞ୍ଚଟି ଭାଷା ଏହି ସଂଶୋଧିତ ମାନଦଣ୍ଡ ଅଧୀନରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଲେ।
ଓଡ଼ିଆର ଦାବିକୁ କେଉଁ ପ୍ରମାଣ ସମର୍ଥନ କଲା?
ଓଡ଼ିଆର ପକ୍ଷ ସମର୍ଥକମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଦୀର୍ଘ ଲିଖିତ ରେକର୍ଡ ଓ ଏକ ନିରନ୍ତର ସାହିତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଆଡ଼କୁ ଦେଖାଇଥିଲେ। ସାଧାରଣତଃ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରମାଣ ପ୍ରକାର:
- ଶିଳାଲେଖ: ଓଡ଼ିଶାର ଶିଳାଲେଖର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଧାରା, ଅଶୋକ ଓ ଖାରବେଳ ଯୁଗର ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ପ୍ରାକୃତ ଶିଳାଲେଖଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 1051ର ଉରାଜମ ଶିଳାଲେଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆରେ ଲିଖିତ ପ୍ରଥମ ଶିଳାଲେଖ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ଇତିହାସ ଦେଖନ୍ତୁ।
- ସାହିତ୍ୟ: ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ (15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ଓ ପଞ୍ଚସଖା କବିମାନଙ୍କ ରଚନା ନେତୃତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ସମ୍ଭାର, ସହିତ ତାଳପତ୍ର ପୋଥିର ଏକ ବିଶାଳ ଭଣ୍ଡାର। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଦେଖନ୍ତୁ।
- ନିରନ୍ତରତା: ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲିପି ଓ ଏକ ଭାଷିକ ପରିଚୟ ଯାହାକୁ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଅନୁସରଣ କରିହେବ।
ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଶିଳାଲେଖ ପ୍ରାକୃତରେ, ଓଡ଼ିଆରେ ନୁହେଁ; ଚିହ୍ନିହେଉଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆର ପ୍ରଥମ ଶିଳାଲେଖ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର। ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆର ପ୍ରାଚୀନତାର ଦାବି ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଦୀର୍ଘ ଲିଖିତ ରେକର୍ଡ ଉପରେ ଏବଂ ସେହି ରେକର୍ଡ, ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତରତା ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କ'ଣ ଆଣେ?
2013 ଘୋଷଣା ଓ 2024 ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଏହି ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ:
- ପୁରସ୍କାର: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର।
- ଉତ୍କର୍ଷ କେନ୍ଦ୍ର: ଭାଷା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କର୍ଷ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
- ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଚେୟାର: ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁଦାନ ଆୟୋଗକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଫେସନାଲ ଚେୟାର ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ।
- ଗବେଷଣା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ: ଦସ୍ତାବିଜୀକରଣ, ଡିଜିଟାଇଜେସନ, ଅଭିଲେଖାଗାର, ଅନୁବାଦ ଓ ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ସହାୟତା, ଶିକ୍ଷା ଓ ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପର୍କିତ ନିଯୁକ୍ତି ସହିତ।
ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
ଅନେକ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ସ୍ୱୀକୃତିର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା। 1936ରେ ଓଡ଼ିଶା ପୃଥକ ପ୍ରଦେଶ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏକଦା ବଙ୍ଗ, ବିହାର ଓ ମାଡ୍ରାସରୁ ଶାସିତ ଭାଷା ଓଡ଼ିଆକୁ ଏହା ଗଭୀର ସାହିତ୍ୟିକ ଅତୀତ ଥିବା ଭାଷା ଭାବେ ତାମିଲ ଓ ସଂସ୍କୃତ ସହିତ ସ୍ଥାନ ଦେଲା। ଏହି ମାନ୍ୟତା ପୋଥି, ଶିଳାଲେଖ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ପାଇଁ ଅର୍ଥ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଆଣେ।