ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଚିଲିକା ହ୍ରଦ (Chilika Lake) ହେଉଛି ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲୁଣିଆ ଜଳର ହ୍ରଦ (ଲାଗୁନ୍) ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ବିଶ୍ୱର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଉପକୂଳୀୟ ଲାଗୁନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଜଳ ବିସ୍ତାର ଶୁଖିଲା ଋତୁରେ ପ୍ରାୟ 906 ବର୍ଗ କିମିରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ 1,165 ବର୍ଗ କିମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବିସ୍ତୃତ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ
| ବିଷୟ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| କ୍ଷେତ୍ରଫଳ | ପ୍ରାୟ 1,165 ବର୍ଗ କିମି (ବର୍ଷା ଋତୁ) / 906 ବର୍ଗ କିମି (ଶୁଖିଲା ଋତୁ) |
| ଗଭୀରତା | ଅଗଭୀର: ଶୁଖିଲା ଋତୁରେ କିଛି ଅଂଶରେ 1 ମିଟରରୁ କମ୍, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ପ୍ରାୟ 4 ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ |
| ଅବସ୍ଥାନ | ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା, ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା |
| ରାମସର ସ୍ଥିତି | 1981ରୁ ରାମସର ଜଳାଭୂମି |
| ଦ୍ୱୀପ | କାଳିଜାଈ, ନଳବଣ, ବ୍ରେକଫାଷ୍ଟ ଓ ହନିମୁନ ଦ୍ୱୀପ ସମେତ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ |
ଜୈବ ବିବିଧତାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ
ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ
ଚିଲିକା ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରାଧିକରଣ ଅନୁସାରେ, ଏକ ସାଧାରଣ ଶୀତଦିନେ ଚିଲିକାରେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଆସନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଦୂର ଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସନ୍ତି:
- ସାଇବେରିଆ ଓ ବାଇକାଲ ହ୍ରଦ ଅଞ୍ଚଳ
- କାସ୍ପିଆନ ସାଗର ଓ ଆରାଲ ସାଗର ଅଞ୍ଚଳ
- ମଧ୍ୟ ଏସିଆ
- ଲଦାଖ ଓ ହିମାଳୟ
ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି:
- ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗୋ — ଚମତ୍କାର ଗୋଲାପୀ ଝାଙ୍କ
- ଧଳାପେଟିଆ ସାମୁଦ୍ରିକ ଇଗଲ
- ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଚିଲ
- ରଙ୍ଗିଆ ବଗ (ପେଣ୍ଟେଡ୍ ଷ୍ଟର୍କ)
- ଚାମଚଥୋଣ୍ଟିଆ (ସ୍ପୁନବିଲ୍)
ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ ହେଉଛି ନଭେମ୍ବରରୁ ଫେବୃଆରୀ।
ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ୍
ଚିଲିକାରେ ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ୍ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଗୁନ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବାସ କରେ; ବାର୍ଷିକ ଗଣନାରେ ସାଧାରଣତଃ ଶହେରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଡଲଫିନ୍ ମିଳିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏଠାରୁ ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି:
- ସାତପଡ଼ା
ଜଳଜ ଜୀବ
- ମାଛ ପ୍ରଜାତି — ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଭିନ୍ନତା ଅଛି (ଚିଲିକା ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରାଧିକରଣ 335 ପ୍ରଜାତି ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ; ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସ କମ୍ ସଂଖ୍ୟା ଦିଅନ୍ତି)
- କଙ୍କଡ଼ା ଓ ଛୋଟ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି
- ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି (ପ୍ରମୁଖ ରପ୍ତାନି)
କାଳିଜାଈ ମନ୍ଦିର
ଚିଲିକାର ମଝିରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ମା' କାଳିଜାଈଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ପବିତ୍ର କାଳିଜାଈ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ।
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ: ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଜାଈ ନାମକ ଜଣେ ନବବଧୂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ବାଟରେ ହ୍ରଦରେ ବୁଡ଼ି ମରିଥିଲେ। ଏବେ ସେ ମା' କାଳିଜାଈ ଭାବେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି।
ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ଜାନୁଆରୀ) ସମୟରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭିଡ଼ ହୁଏ।
ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ
| କାର୍ଯ୍ୟ | ସ୍ଥାନ |
|---|---|
| ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରା | ସାତପଡ଼ା, ବରକୁଲ |
| ଡଲଫିନ୍ ଦର୍ଶନ | ସାତପଡ଼ା |
| ପକ୍ଷୀ ଦର୍ଶନ | ନଳବଣ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ |
| ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ | କାଳିଜାଈ ଦ୍ୱୀପ |
| ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ/ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ | ଅନେକ ସ୍ଥାନ |
ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱୀପ
- କାଳିଜାଈ ଦ୍ୱୀପ — ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିର
- ନଳବଣ ଦ୍ୱୀପ — ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ
- ହନିମୁନ ଦ୍ୱୀପ (ବରକୁଡ଼ା) — ରମ୍ଭା ନିକଟସ୍ଥ ମନୋରମ ସ୍ଥାନ
- ବ୍ରେକଫାଷ୍ଟ ଦ୍ୱୀପ (ସାନକୁଦ) — ରମ୍ଭା ନିକଟସ୍ଥ ମନୋରମ ଦ୍ୱୀପ
କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ
ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ
- ସଡ଼କ ପଥରେ: ପ୍ରାୟ 100 km
- ସମୟ: 2–2.5 ଘଣ୍ଟା
- ପ୍ରବେଶ ସ୍ଥାନ: ସାତପଡ଼ା, ବରକୁଲ, ରମ୍ଭା
ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋତୁ
- ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ — ମନୋରମ ପାଗ, ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ
- ଏଡ଼ାନ୍ତୁ: ଜୁନ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର (ବର୍ଷା ଋତୁ)
ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସ
ଚିଲିକା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଆହ୍ୱାନ:
- ନଦୀରୁ ପଟୁ ଜମା
- ପ୍ରଦୂଷଣ
- ଅତ୍ୟଧିକ ମାଛ ଧରା
- ଆକ୍ରମଣକାରୀ ପ୍ରଜାତି (ବିଲାତି ଦଳ)
1993ରେ ଚିଲିକାକୁ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ରାମସର ମଣ୍ଟ୍ରୋ ରେକର୍ଡରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 2000ରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଏକ ନୂଆ ମୁହାଣ ଖୋଲିବା ସମେତ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ 2002ରେ ବାହାର କରାଗଲା।
ଚିଲିକା ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରାଧିକରଣ କାମ କରେ:
- ଜଳର ଗୁଣବତ୍ତା ତଦାରଖ
- ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା
- ମାଛ ଧରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
- ସ୍ଥାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ
ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ
ଚିଲିକା ଦେଖାଯାଏ:
- ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ କବିତାରେ
- ଓଡ଼ିଆ ଲୋକକଥାରେ
- ସ୍ଥାନୀୟ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜୀବନଶୈଳୀରେ
ଚିଲିକା ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରାଧିକରଣ ଅନୁସାରେ, ଜୀବିକା ପାଇଁ ହ୍ରଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ପ୍ରାୟ 2 ଲକ୍ଷ (0.2 ନିୟୁତ) ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀଙ୍କୁ ଏହି ହ୍ରଦ ପୋଷେ।
ସମ୍ପର୍କିତ: କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର • ଓଡ଼ିଆ ଇତିହାସ