ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ମହାକୃତି ଏବଂ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳୀ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ରଥ ଭାବେ ପରିକଳ୍ପିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶୀ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।
ବିଶାଳ ରଥ
ସମଗ୍ର ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ରଥ ଭାବେ ପରିକଳ୍ପିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି:
- ୨୪ଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖୋଦିତ ଚକ — ୧୨ ହଳ ଭାବେ ସଜ୍ଜିତ, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ବର୍ଷର ୧୨ ମାସ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ (ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ୨୪ଟି ଚକକୁ ଦିନର ଘଣ୍ଟା ସହିତ ଯୋଡ଼େ)
- ୭ଟି ଘୋଡ଼ା — ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ସପ୍ତାହର ୭ ଦିନର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ
ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
| ପ୍ରସଙ୍ଗ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| ନିର୍ମାତା | ରାଜା ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ ଦେବ (ଶାସନ ୧୨୩୮–୧୨୬୪) |
| ବଂଶ | ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶ |
| ବର୍ଷ | ପ୍ରାୟ ୧୨୫୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ |
| ନିର୍ମାଣ ସମୟ | ୧୨ ବର୍ଷ (ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ) |
| ଶ୍ରମିକ | ୧,୨୦୦ କାରିଗର (ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ) |
ମନ୍ଦିରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଥିଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ପ୍ରଥମ କିରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ସ୍ଥାପତ୍ୟ
ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ
- ବିମାନ (ଗର୍ଭଗୃହ) — ମୂଳ ଦେଉଳ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଛି) ପ୍ରାୟ ୨୨୯ ଫୁଟ (୭୦ m) ଉଚ୍ଚ ଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ
- ଜଗମୋହନ (ସଭା ମଣ୍ଡପ) — ପ୍ରାୟ ୧୨୮ ଫୁଟ (୩୯ m) ଉଚ୍ଚରେ ଏବେ ବି ଠିଆ ହୋଇଛି
- ନାଟ ମନ୍ଦିର (ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ) — ମନ୍ଦିର ନର୍ତ୍ତକୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ
ଚକଗୁଡ଼ିକ
୨୪ଟି ଚକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ବ୍ୟାସ ପ୍ରାୟ ୩ m (ପ୍ରାୟ ୯ରୁ ୧୦ ଫୁଟ)। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ:
- ସ୍ଥଳରେ ଗାଇଡ୍ମାନେ ଦେଖାନ୍ତି କିପରି ଅରଗୁଡ଼ିକର ଛାଇରୁ ଦିନର ସମୟ ଜାଣିହେବ
- ଲୋକପ୍ରିୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଦାବି କରେ ଯେ ଏହି ପଠନ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ସଠିକ୍, ଯଦିଓ ଏହା ମାପିତ ଫଳାଫଳ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଦାବି
ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟର ବିସ୍ମୟ
ମନ୍ଦିରଟି ହଜାର ହଜାର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଚିତ୍ରିତ:
- ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଦୃଶ୍ୟ — ଶିକାର, ଯୁଦ୍ଧ, ରାଜଦରବାର ଜୀବନ
- ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ — ହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
- କାମୁକ ଖୋଦେଇ — ଖଜୁରାହୋ ସଦୃଶ (ବିବାଦୀୟ କିନ୍ତୁ କଳାତ୍ମକ)
- ପଶୁ — ହାତୀ, ସିଂହ, ଘୋଡ଼ା
- ଅଳଙ୍କାରିକ ନକ୍ସା — ଜ୍ୟାମିତିକ ଓ ଫୁଲ ନକ୍ସା
ଭୁଶୁଡ଼ିବାର ରହସ୍ୟ
ମୁଖ୍ୟ ଦେଉଳ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି? ଐତିହାସିକମାନେ ଏକମତ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ସୁଦ୍ଧା ଦେଉଳଟି ଭଗ୍ନାବଶେଷରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଥିଲା।
ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ — ଭୂମିକମ୍ପ ବା ବାତ୍ୟା
- ଚୁମ୍ବକ ପଥର ଅପସାରଣ — ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଥର ସଂରଚନାକୁ ଧରି ରଖିଥିଲା; ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ
- ଇଚ୍ଛାକୃତ ଧ୍ୱଂସ — ୧୫ଶରୁ ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଆକ୍ରମଣ ମନ୍ଦିରକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିଥିଲା
- ମୂଳଦୁଆ ସମସ୍ୟା — ବାଲିଆ ମାଟିର ସମସ୍ୟା
୧୯୦୩ରେ ଜଗମୋହନକୁ ଭୁଶୁଡ଼ିବାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନ ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରି ବାଲିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥିଲା।
କଳା ପାଗୋଡ଼ା
ୟୁରୋପୀୟ ନାବିକମାନେ ଏହାକୁ "କଳା ପାଗୋଡ଼ା" କହୁଥିଲେ, କାରଣ:
- ସମୁଦ୍ରରୁ ଏହା କଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଉପକୂଳର ଏକ ଚିହ୍ନ ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲା
- ଏହା "ଧଳା ପାଗୋଡ଼ା" (ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର) ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା
ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
୧୯୮୪ରେ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରି ୟୁନେସ୍କୋ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା:
- ଅସାଧାରଣ ସାର୍ବଜନୀନ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ
- ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରତିଭାର ମହାକୃତି ଭାବେ
- ଓଡ଼ିଶୀ ସଭ୍ୟତାର ଅସାଧାରଣ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ
କୋଣାର୍କ ଭ୍ରମଣ
- ଅବସ୍ଥିତି — ପୁରୀରୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ km ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ୬୫ km
- ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ — ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ
- ପ୍ରବେଶ ଶୁଳ୍କ ଓ ସମୟ — କୋଣାର୍କ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI)ର ଏକ ଟିକେଟ୍ ଯୁକ୍ତ ସ୍ମାରକୀ; ଶୁଳ୍କ ଓ ସମୟ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ASI ୱେବସାଇଟ୍ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ
ନୃତ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବରରେ (ସାଧାରଣତଃ ୧ରୁ ୫ ଡିସେମ୍ବର), କୋଣାର୍କ ନୃତ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ସାରା ଭାରତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରକୁ ପୃଷ୍ଠପଟରେ ରଖି ପରିବେଷଣ କରିବାକୁ ଆଣେ।
ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସ
ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରେ। ଚାଲୁ ଥିବା ଆହ୍ୱାନ:
- ଲୁଣିଆ ପବନ ଜନିତ କ୍ଷୟ
- ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପ୍ରଭାବ
- ସଂରଚନାତ୍ମକ ସ୍ଥିରୀକରଣ
ସମ୍ପର୍କିତ: ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ • ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
