ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ଭୂମି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ, ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିସ୍ମୟକର ନିର୍ମାଣ, ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ସାକ୍ଷୀ ରହିଛି। ଏଠାରେ ୨,୫୦୦ ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଦେଇ ଏକ ଯାତ୍ରା।
ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୧ ପୂର୍ବରୁ)
ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଜଣାଶୁଣା ନାମ ଥିଲା କଳିଙ୍ଗ। କଳିଙ୍ଗବାସୀ ପରିଚିତ ଥିଲେ:
- ସାମୁଦ୍ରିକ ଦକ୍ଷତା — ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ
- ଦୃଢ଼ ସ୍ୱାଧୀନତା — ଲିପିବଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି
- ଉନ୍ନତ ସଭ୍ୟତା — ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ
ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨ୟ ବା ୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ; ଏହାର କାଳନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିତର୍କିତ) ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗ ପରର ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ସୂଚନା ଦିଏ।
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ (ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୧)
ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଅଶୋକ ଓ କଳିଙ୍ଗବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ।
ଅଶୋକଙ୍କ ନିଜ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳା ଅନୁଶାସନ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାଣହାନି ଓ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଅନୁତାପରେ ଭରି ଦେଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ବିନାଶକାରୀ ଥିଲା ଯେ ଅଶୋକ:
- ସାମରିକ ବିଜୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ
- ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ଅନୁଗାମୀ ହେଲେ
- ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ତା'ର ବାହାରେ ଧମ୍ମ ଓ ଅହିଂସାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କଲେ
କଳିଙ୍ଗର ବଳିଦାନ ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିର ଦୂତରେ ପରିଣତ କଲା।
ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜବଂଶ
ଭୌମକର ବଂଶ (ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୮ମ–୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ)
- ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଲେ
- ଅନେକ ବିହାର ନିର୍ମାଣ କଲେ
- ଶାନ୍ତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶର ସମୟ
ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶ (ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦୭୮–୧୪୩୪)
ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଯୁଗ:
- ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ — ଅନନ୍ତବର୍ମା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ
- ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କ — ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ
- ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱର — ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ, ଗଙ୍ଗ ଯୁଗରେ ମଣ୍ଡପ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଗଜପତି ବଂଶ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୪୩୪–ପ୍ରାୟ ୧୫୪୦)
- ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ
- କଳା ଓ ସାହିତ୍ୟର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କଲେ
- "ଗଜପତି" (ହାତୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ) ଉପାଧି ଆଜି ବି ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ
ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗ
ମରହଟ୍ଟା ଶାସନ (୧୭୫୧-୧୮୦୩)
ମରହଟ୍ଟାମାନେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନୂଆ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କଲେ।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ (୧୮୦୩-୧୯୪୭)
- ଓଡ଼ିଶା ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଅଂଶ ହେଲା; ୧୯୧୨ରେ ଏହାକୁ ବିହାର ସହିତ ଯୋଡ଼ି ବିହାର ଓ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରାଗଲା
- ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଯେଉଁଥିରେ ୧୮୬୬ର ମହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଆନୁମାନିକ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ
- ବଢ଼ୁଥିବା ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ
ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ଜନ୍ମ (୧୯୩୬)
୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ପୃଥକ ପ୍ରଦେଶ ହେଲା — ଯାହାକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଗଠିତ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଦେଶ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ।
ଏହା ନିମ୍ନଲିଖିତ ନେତାଙ୍କ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧିର ସଂଗ୍ରାମର ଫଳ ଥିଲା:
- ମଧୁସୂଦନ ଦାସ — ଓଡ଼ିଆ ଆନ୍ଦୋଳନର ଜନକ
- ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ — କବି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
- ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି — ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜନକ, ଯିଏ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସପକ୍ଷରେ ଲଢ଼ିଥିଲେ
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ
୧୯୪୭ରେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ:
- ଓଡ଼ିଶା ଭାରତୀୟ ସଂଘର ଏକ ରାଜ୍ୟ ହେଲା (ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ୧୯୫୦ରୁ)
- ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା
- ୨୦୧୧ରେ ରାଜ୍ୟର ନାମ "ଓରିସା"ରୁ "ଓଡ଼ିଶା" କରାଗଲା
ପ୍ରମୁଖ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ
- ଧଉଳି — ଯେଉଁଠି ଅଶୋକଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା
- ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ — ପ୍ରାଚୀନ ଦୁର୍ଗବେଷ୍ଟିତ ନଗର
- ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା — ଜୈନ ପଥର-କଟା ଗୁମ୍ଫା
- କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର — ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ
ଅଧିକ ଜାଣନ୍ତୁ: ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି • ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି
