ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଚାରି ଧାମ (ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ) ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବେ ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି
ମନ୍ଦିରରେ ପବିତ୍ର ନିମ୍ବ କାଠରେ ତିଆରି ତିନି ଜଣ ଦେବାଦେବୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି:
| ଦେବାଦେବୀ | ବର୍ଣ୍ଣନା | ରଙ୍ଗ |
|---|---|---|
| ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ | ଜଗତର ନାଥ | କଳା |
| ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର | ବଡ଼ ଭାଇ | ଧଳା |
| ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା | ଭଉଣୀ | ହଳଦିଆ |
ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଲ ଆଖି ଓ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାହୁ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଅନନ୍ୟ, ଅମୂର୍ତ୍ତ ରୂପକୁ କେତେକ ଲୋକ ଦିବ୍ୟତା ବିଷୟରେ ମାନବ ବୁଝାମଣାର ସୀମାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ
ନିର୍ମାଣର ସମୟରେଖା
- ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 12ଶ ଶତାବ୍ଦୀ — ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ
- ରାଜା ଅନନ୍ତବର୍ମା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ — ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ
- ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ — ମନ୍ଦିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ; ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ରେୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ନା ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ତୃତୀୟଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ସେ ବିଷୟରେ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନମତ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ତୃତୀୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ
ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ପତ୍ତି
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୂଜା ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା, ଯାହାର ମୂଳ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରଥା ସହ ମିଶିଯାଇଥିବା ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାରେ ନିହିତ।
ସ୍ଥାପତ୍ୟ
ମନ୍ଦିର ପରିସର 37,000 ବର୍ଗ ମିଟରରୁ ଅଧିକ (ପ୍ରାୟ 9 ରୁ 10 ଏକର) ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପିଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ଶହେରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଓ ଦେବସ୍ଥଳୀ ଅଛି। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଅଛି:
ଚାରିଟି ସଂରଚନା
- ବିମାନ (ଗର୍ଭଗୃହ) — ପ୍ରାୟ 214 ଫୁଟ (65 m) ଉଚ୍ଚ, ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ପୀଠ
- ଜଗମୋହନ (ସଭାମଣ୍ଡପ) — ଦର୍ଶନ ପାଇଁ
- ନାଟମଣ୍ଡପ (ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ) — ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ
- ଭୋଗମଣ୍ଡପ (ଭୋଗ ମଣ୍ଡପ) — ଭୋଗ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ
ନୀଳଚକ୍ର
ମନ୍ଦିର ଶୀର୍ଷରେ ଥିବା ନୀଳଚକ୍ର (ନୀଳ ଚକ୍ର):
- ଅଷ୍ଟଧାତୁ (8ଟି ଧାତୁ)ରେ ତିଆରି
- ପ୍ରାୟ 3.5 m (11 ft) ଉଚ୍ଚ, ପରିଧି ପ୍ରାୟ 11 m (36 ft)
- ପ୍ରତିଦିନ ଏହା ଉପରେ ଏକ ନୂଆ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଏ
- ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରୁ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ
ନୀଳଚକ୍ରକୁ ସୁଦର୍ଶନ ସହ ଭ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯିଏ ଗର୍ଭଗୃହରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସହ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଚତୁର୍ଥ ଦେବତା।
ମନ୍ଦିର ରୋଷଘର
ମନ୍ଦିର ରୋଷଘରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ବିଶ୍ୱର ବୃହତ୍ତମ ରୋଷଘର ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ପର୍ବ ଦିନମାନଙ୍କରେ ଏହା ବହୁତ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଖୁଆଇପାରେ:
- ଏଥିରେ ଶହ ଶହ ସୁଆର ଓ ସହାୟକ କାମ କରନ୍ତି
- 56 ପ୍ରକାର ମହାପ୍ରସାଦ (ଛପନ ଭୋଗ)
- ସମସ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ନିରାମିଷ, ପିଆଜ ବା ରସୁଣ ବିନା
- କାଠ ଚୁଲିରେ ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ରନ୍ଧା
- ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ହାଣ୍ଡିଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଥାକ କରି ରଖାଯାଏ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉପର ହାଣ୍ଡି ପ୍ରଥମେ ସିଝେ
ପବିତ୍ର ନୀତିକାନ୍ତି
ଦୈନିକ ନୀତି
ସମୟ ଦିନ ଓ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ; ମୁଖ୍ୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଦ୍ୱାରଫିଟା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆଳତି — ଭୋର ସକାଳେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା
- ମଇଲମ — ବସ୍ତ୍ର ବଦଳ ଓ ସଫେଇ
- ଅବକାଶ — ସକାଳର ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ନୀତି
- ସାହାଣ ମେଳା — ସାର୍ବଜନୀନ ଦର୍ଶନ
- ପହୁଡ଼ — ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ରାତ୍ରି ବିଶ୍ରାମ, ସାଧାରଣତଃ ବିଳମ୍ବ ରାତିରେ
ବିଶେଷ ଉତ୍ସବ
- ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା — ବାର୍ଷିକ ସ୍ନାନ
- ରଥଯାତ୍ରା — ରଥ ଉତ୍ସବ
- ନବକଳେବର — କାଠ ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନବୀକରଣ, ଅତିରିକ୍ତ ଆଷାଢ଼ ମାସ ଥିବା ବର୍ଷରେ (ସାଧାରଣତଃ 8, 12 ବା 19 ବର୍ଷ ପରେ) ଅନୁଷ୍ଠିତ
ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନତା
- ମହାପ୍ରସାଦରେ କୌଣସି ଜାତିଭେଦ ନାହିଁ
- ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଖାଆନ୍ତି
- ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜା ରଥ ଉପରେ ଝାଡ଼ୁ ମାରନ୍ତି (ଛେରାପହଁରା)
ପତାକା
ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ଶିଖର ଉପରକୁ ଚଢ଼ୁଥିବା ମନ୍ଦିର ସେବକମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ନୀଳଚକ୍ର ଉପରେ ଏକ ନୂଆ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରନ୍ତି। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପତିତପାବନ ("ପତିତମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକର୍ତ୍ତା") ରୂପ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯିଏ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଆସିଛନ୍ତି।
ପତାକାର ରହସ୍ୟ
ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ପତାକା ପବନର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଉଡ଼େ; ଏହା ଏକ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, କୌଣସି ପ୍ରମାଣିତ ଘଟଣା ନୁହେଁ।
ପ୍ରତିବନ୍ଧକ
- କେବଳ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ଅନୁମତି
- ଭିତରେ ଫଟୋଗ୍ରାଫି ନିଷେଧ
- ପୋଷାକ ନିୟମ ଲାଗୁ
ପରିଦର୍ଶନ ସୂଚନା
- ସ୍ଥାନ — ପୁରୀ, ଓଡ଼ିଶା
- ଖୋଲା ସମୟ — ସାଧାରଣତଃ ଭୋର ସକାଳରୁ ବିଳମ୍ବ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ପ୍ରାୟ ସକାଳ 5ଟାରୁ ରାତି 10:30 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ); ପର୍ବ ଦିନରେ ସମୟ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ସହ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ
- ପ୍ରବେଶ — ମାଗଣା (ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ)
- ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ — ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ
ସମ୍ବନ୍ଧିତ: ରଥଯାତ୍ରା • ମହାପ୍ରସାଦ - ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ