ରଥଯାତ୍ରା ବା ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ତଥା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଡ଼ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ରଥରେ ବସି ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।
ତିନି ରଥର ବିଶେଷତ୍ୱ
ତିନି ଠାକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଥ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ:
- ନନ୍ଦିଘୋଷ (ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ)
- ଉଚ୍ଚତା: ୪୫ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ
- ଚକ ସଂଖ୍ୟା: ୧୬
- ରଙ୍ଗ: ନାଲି ଓ ହଳଦିଆ
- ତାଳଧ୍ୱଜ (ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର)
- ଉଚ୍ଚତା: ୪୫ ଫୁଟ
- ଚକ ସଂଖ୍ୟା: ୧୪
- ରଙ୍ଗ: ନାଲି ଓ ସବୁଜ
- ଦର୍ପଦଳନ (ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା)
- ଉଚ୍ଚତା: ୪୪ ଫୁଟ ୬ ଇଞ୍ଚ
- ଚକ ସଂଖ୍ୟା: ୧୨
- ରଙ୍ଗ: ନାଲି ଓ କଳା
ରଥମାନଙ୍କ ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚତା ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି: କେତେକ ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ଏକ ଫୁଟ କମ୍ ଦିଆଯାଇଛି। ତେବେ ଆକାରର କ୍ରମ ଓ ଚକ ସଂଖ୍ୟା ନେଇ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସ ଏକମତ।
ମୁଖ୍ୟ ନୀତିକାନ୍ତି
ପହଣ୍ଡି ବିଜେ
ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରରୁ ରଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିବାର ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ। ଘଣ୍ଟ, କାହାଳୀ ଓ "ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ" ଧ୍ୱନିରେ ପୁରୀ ଦାଣ୍ଡ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୁଏ।
ଛେରା ପହଁରା
ଗଜପତି ମହାରାଜା ରଥ ଉପରେ ସୁନା ଝାଡୁରେ ପହଁରା ଦିଅନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ରାଜା ଓ ପ୍ରଜା ସମସ୍ତେ ସମାନ।
ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା
ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ସାତ ଦିନ ରହିବା ପରେ, ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀରେ ଠାକୁରମାନେ ପୁଣି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରନ୍ତି। ଏହାକୁ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ।
ମହତ୍ତ୍ୱ
ରଥଯାତ୍ରା ହେଉଛି ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣର ପର୍ବ। ମହାପ୍ରଭୁ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାର ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅବସର। ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ଳୋକ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ:
"ରଥେ ତୁ ବାମନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ବିଦ୍ୟତେ" (ରଥ ଉପରେ ବାମନ ରୂପୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।)
ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ମହାନ ପର୍ବରେ ସାମିଲ ହୋଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିବା।
