ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଭ୍ରମଣ ସହାୟିକା

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଲବଣାକ୍ତ ଜଳର ହ୍ରଦ, ଯାହା ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମୁହାଣ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ସହ ଯୋଡ଼ା। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରା, ଏହାର ଜଳାଭୂମିରେ ଶୀତ କଟାଉଥିବା ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ବିଶାଳ ଝାଙ୍କ, ଏବଂ କାଳିଜାଈର ଦ୍ୱୀପ ପୀଠ ପାଇଁ ଚିଲିକା ଆସନ୍ତି।

ଏହା ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ସହାୟିକା। ଚିଲିକାର ଭୂଗୋଳ, ପରିସଂସ୍ଥାନ ଓ ଇତିହାସ ପାଇଁ ଆମର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ପଢ଼ନ୍ତୁ।

ଚିଲିକା ହ୍ରଦ କାହିଁକି ବୁଲିବା ଯୋଗ୍ୟ?

ଚିଲିକା ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରାଧିକରଣ (CDA) ଚିଲିକାକୁ ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲବଣାକ୍ତ ଜଳ ହ୍ରଦ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯାହା ଶୁଖିଲା ଋତୁରେ ପ୍ରାୟ 906 sq km ଓ ବର୍ଷାରେ ପ୍ରାୟ 1,165 sq km ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ। 1 ଅକ୍ଟୋବର 1981ରେ ଚିଲିକା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗୁରୁତ୍ୱର ରାମସର ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଘୋଷିତ ହେବା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜଳାଭୂମି ଥିଲା। ବିଶ୍ୱରେ ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ ମିଳୁଥିବା କେବଳ ଦୁଇଟି ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ, ଏବଂ CDA କହେ ଯେ ଏଠାରେ ଦଶ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଶୀତ କଟାନ୍ତି। ହ୍ରଦଟି ପାରମ୍ପରିକ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀଙ୍କ ଏକ ବଡ଼ ସମୁଦାୟକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରେ।

ଚିଲିକାରେ ବୁଲିବାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?

ଚିଲିକା ଏତେ ବଡ଼ ଯେ ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରାରେ ପୂରା ଦେଖିହେବ ନାହିଁ। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ଆଧାର ସ୍ଥାନ ବାଛନ୍ତି:

ସାତପଡ଼ା ଓ ଡଲଫିନ

ସାତପଡ଼ା ହେଉଛି ବାହ୍ୟ ଚ୍ୟାନେଲର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଯେଉଁଠୁ ଡଙ୍ଗାଗୁଡ଼ିକ ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରନ୍ତି। CDA ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କେନ୍ଦ୍ର ଚଳାଏ। ସାତପଡ଼ାରୁ ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରା ପ୍ରାୟତଃ ସମୁଦ୍ର ମୁହାଣ ଓ ହ୍ରଦକୁ ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା କରୁଥିବା ଲମ୍ବା ବାଲିବନ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଯାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ବନ ବିଭାଗ ଓ CDAର ମିଳିତ ଗଣନାରେ ଡଲଫିନ ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଏ: 2026 ଗଣନାରେ ଚିଲିକାରେ 159ଟି ଇରାୱାଡ଼ି ଡଲଫିନ ମିଳିଥିଲେ, 2025 ସହ ସମାନ। ଦେଖିବାର ସମ୍ଭାବନା ଋତୁ ଓ ଜଳ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଘରୋଇ ଡଙ୍ଗାର ଭଡ଼ା ଜେଟିରେ ସଞ୍ଚାଳକମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି — ବାହାରିବା ପୂର୍ବରୁ ମାର୍ଗ ଓ ଦର ସ୍ଥିର କରି ନିଅନ୍ତୁ।

ନଳବଣ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ

1987ରେ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବେ ଘୋଷିତ ହ୍ରଦର ମଝିରେ ଥିବା ଦ୍ୱୀପ ନଳବଣ ହେଉଛି ଚିଲିକାର ଶୀତକାଳୀନ ପକ୍ଷୀ ସମାବେଶର ହୃଦୟସ୍ଥଳ: ଜାନୁଆରୀ 2025ର ଜଳପକ୍ଷୀ ଗଣନାରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକାରେ 196 ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାୟ 11.27 ଲକ୍ଷ ପକ୍ଷୀ ଗଣାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ନଳବଣରେ ପ୍ରାୟ 3.4 ଲକ୍ଷ ଥିଲେ। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଅଭୟାରଣ୍ୟର ସୀମା ସ୍ତମ୍ଭ ପାଖରୁ ଡଙ୍ଗାରୁ ଦେଖନ୍ତି; ଦ୍ୱୀପରେ ଓହ୍ଲାଇବା ପାଇଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ବିଭାଗ, ଚିଲିକାର ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ।

କାଳିଜାଈ ଦ୍ୱୀପ

କାଳିଜାଈ ହେଉଛି ଦେବୀ କାଳିଜାଈଙ୍କ ପୀଠ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ବରକୁଲ କିମ୍ବା ବାଲୁଗାଁରୁ ଡଙ୍ଗାରେ ଯାଆନ୍ତି।

ନଳବଣ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ

ପ୍ରାୟ 15.57 sq km ର ନଳବଣ ଦ୍ୱୀପ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ ଅଧୀନରେ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବେ ବିଜ୍ଞାପିତ ଏବଂ ଏହା ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶୀତ କଟାଉଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସମାବେଶ ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଲୋନଲି ପ୍ଲାନେଟ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ନଭେମ୍ବରରୁ ଜାନୁଆରୀ ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।

ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ି

ଚିଲିକାର ଉତ୍ତର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଗ୍ରାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। CDA ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ଏହାର ଜଳାଭୂମି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଏବଂ ପ୍ରତି ଶୀତରେ ନଳବଣ ଦେଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଠେଲି ନିଆଯାଉଥିବା ଦେଶୀ ଡଙ୍ଗାରୁ ଶହ ଶହ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରବାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିହୁଏ। ଭ୍ରମଣ ଲେଖାରେ ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ସମୁଦାୟ-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ସଂରକ୍ଷଣର ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଏକଦା ପକ୍ଷୀ ଶିକାର କରୁଥିବା ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗାଇଡ ଓ ନାଉରିଆ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି।

ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ବୁଲିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ କେବେ?

• CDA ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଫେବୃଆରୀକୁ ବୁଲିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ।
• ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ତରର ଶୀତ ସହ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାୟ ନଭେମ୍ବରରୁ ଫେବୃଆରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଯାହା ନଳବଣ ଓ ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ି ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଋତୁ।
• ସାତପଡ଼ାରୁ ଡଲଫିନ ଯାତ୍ରା ବର୍ଷର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଚାଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀତର ଶାନ୍ତ ସକାଳ ଡଲଫିନ ଦର୍ଶନ ଓ ଡଙ୍ଗା ଯାତ୍ରାକୁ ଅଧିକ ଆରାମଦାୟକ କରେ।
• ଗ୍ରୀଷ୍ମ (ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଜୁନ) ଗରମ, ଜଳ ଉପରେ ଚମକ ଥାଏ; ସକାଳୁ ବାହାରନ୍ତୁ।
• ବର୍ଷା ଋତୁରେ ପାଣିପାଗ ଖରାପ ଥାଏ ଏବଂ ଝଡ଼ତୋଫାନ ଦିନରେ ଡଙ୍ଗା ସେବା ବନ୍ଦ ରହିପାରେ।

ଚିଲିକା ହ୍ରଦ କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ?

CDA ଅନୁସାରେ, ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ସ୍ଥଳ ହେଉଛି ଜାତୀୟ ରାଜପଥ (ପୁରୁଣା NH-5, ବର୍ତ୍ତମାନ NH-16ର ଅଂଶ) ଉପରେ ଥିବା ବାଲୁଗାଁ, ବରକୁଲ ଓ ରମ୍ଭା ଏବଂ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ସାତପଡ଼ା।

• ବିମାନରେ: ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବିମାନବନ୍ଦର, ଭୁବନେଶ୍ୱର।
• ରେଳରେ: ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରେଳପଥ ଉପରେ ଥିବା ବାଲୁଗାଁ ଓ ରମ୍ଭା ଷ୍ଟେସନ।
• ସଡ଼କ ପଥରେ: ରାଜପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ବସ ବାଲୁଗାଁ, ବରକୁଲ ଓ ରମ୍ଭାରେ ଅଟକେ; ପୁରୀରୁ ସଡ଼କ ପଥରେ ସାତପଡ଼ା ଯାଇହୁଏ।

ଚିଲିକାରେ କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଚାଖିବା ଉଚିତ?

ଚିଲିକା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମତ୍ସ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର, ତେଣୁ ସାତପଡ଼ା, ବାଲୁଗାଁ ଓ ବରକୁଲର ହ୍ରଦ କୂଳିଆ ଭୋଜନାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଶୈଳୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ତାଜା ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, କଙ୍କଡ଼ା ଓ ମାଛ ପରଷନ୍ତି। ନିରାମିଷଭୋଜୀମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ଡାଲମା ଓ ଭାତ ପାଇପାରିବେ। ଯଦି ଆପଣ ମାଛ ଖାଆନ୍ତି, ସୋରିଷ ବଟାରେ ରନ୍ଧା ମାଛ ମାଛ ବେସର ଚାଖନ୍ତୁ।

ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ଭ୍ରମଣ

• ପଞ୍ଜୀକୃତ ଡଙ୍ଗା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ (OTDC ବରକୁଲ ଓ ରମ୍ଭାରେ ଡଙ୍ଗା ଚଳାଏ) ଏବଂ ଲାଇଫ ଜ୍ୟାକେଟ ପାଇଁ ଜିଦ୍ କରନ୍ତୁ।
• ନାଉରିଆମାନଙ୍କୁ ଡଲଫିନଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ାଇବା କିମ୍ବା ଘେରିବା ନ କରିବାକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଇଞ୍ଜିନ ଧୀମା ରଖନ୍ତୁ।
• ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ି ଓ ନଳବଣରେ ଶବ୍ଦ କମ୍ ରଖନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଫଟୋ ପାଇଁ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଇବାକୁ ନାଉରିଆଙ୍କୁ କୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ।
• ନିଜ ଅଳିଆ ଫେରାଇ ନିଅନ୍ତୁ; ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ହ୍ରଦ ପାଇଁ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା।
• କାଳିଜାଈ ଏକ ଉପାସନା ସ୍ଥଳ: ଶାଳୀନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ ଏବଂ ପୀଠରେ ଜୋତା ଖୋଲନ୍ତୁ।

ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ

• ପୁରୀ, ସାତପଡ଼ାରୁ ପ୍ରାୟ 48 km
• କୋଣାର୍କ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱର
• ଗୋପାଳପୁର-ଅନ୍-ସି, ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ରମ୍ଭାର ଦକ୍ଷିଣରେ
• ଗଞ୍ଜାମ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ପୃଷ୍ଠା

ଆପଣଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ

ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାର ସ୍ଥାନ ବାଛନ୍ତୁ: ଡଲଫିନ ପାଇଁ ସାତପଡ଼ା (ପୁରୀରୁ ସହଜ ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା), ଶୀତକାଳୀନ ପକ୍ଷୀ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳାଜୋଡ଼ି (ଭୋରରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ), ଏବଂ କାଳିଜାଈ ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବରକୁଲ କିମ୍ବା ରମ୍ଭା। ହ୍ରଦ କୂଳରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ ଆପଣ ସକାଳର ଆଲୋକ ପାଇବେ, ଯେତେବେଳେ ବନ୍ୟଜୀବ ସବୁଠାରୁ ସକ୍ରିୟ ଥାଆନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ତାରିଖ ଓ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ଏକ ଯୋଜନା ପାଇଁ /travel/planରେ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଭ୍ରମଣ ସୂଚୀ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତୁ।