ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ — ଉତ୍କଳମଣି (ଓଡ଼ିଶାର ରତ୍ନ)
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ (୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୭ – ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮) ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ "ଉତ୍କଳମଣି" ଡାକୁଥିଲେ। ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବି, ସାମ୍ବାଦିକ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ ଯିଏ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ
| ପ୍ରସଙ୍ଗ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| ଜନ୍ମ ଦିନ | ୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୭, ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମ, ପୁରୀ |
| ମୃତ୍ୟୁ ଦିନ | ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮ |
| ଉପାଧି | ଉତ୍କଳମଣି |
| ବୃତ୍ତି | ଆଇନଜୀବୀ, କବି, ସାମ୍ବାଦିକ, ରାଜନେତା |
| ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା | ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ (୧୯୦୯), 'ସମାଜ' ଖବରକାଗଜ (୧୯୧୯) |
ପ୍ରାଥମିକ ଜୀବନ
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ ସୁଆଣ୍ଡୋର ଏକ ସାଧାରଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ (ପିତା: ଦୈତାରି ଦାସ)। ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହରାଇ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଳନପାଳନ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି, କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ସ୍ନାତକ ଏବଂ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନ (Law) ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ।
"ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଅନାଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପବନ୍ଧୁ କୋଟି କୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ।"
ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ଭୂମିକା
ସେବକ ଆଇନଜୀବୀ
ସେ କଲିକତା ଏବଂ କଟକ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଜଣେ ସଫଳ ଓକିଲ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗରିବ ଓ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିଜର ଲାଭଦାୟକ ଓକିଲାତି ବୃତ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଶିକ୍ଷାବିତ୍ (ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ)
୧୯୦୯ ମସିହାରେ ସେ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳଠାରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ଶାନ୍ତିନିକେତନ ଢାଞ୍ଚାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରୁ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ପରି ମହାନ ନେତାମାନେ ବାହାରିଥିଲେ।
ସାମ୍ବାଦିକ (ସମାଜ ଖବରକାଗଜ)
୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସେ "ସମାଜ" ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ବାର୍ତ୍ତା ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
- ✦୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
- ✦ସେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁବାର କାରାରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।
- ✦ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସେ ଆଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
କବିତା ଓ ସାହିତ୍ୟ
ତାଙ୍କ ରଚିତ କବିତା ଏବେ ବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆର ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଦୀପନା ଭରିଦିଏ। ଇଂରେଜ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟ "ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥା" ରଚନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଚନା ମଧ୍ୟରେ କାରା କବିତା, ଧର୍ମପଦ, ଏବଂ ଅବକାଶ ଚିନ୍ତା ପ୍ରମୁଖ।
ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଙ୍କ୍ତି ହେଉଛି:
"ମିଶୁ ମୋର ଦେହ ଏ ଦେଶ ମାଟିରେ, ଦେଶବାସୀ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତୁ ପିଠିରେ।
ଦେଶର ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପଥେ ଯେତେ ଗାଡ଼, ପୂରୁ ତହିଁ ପଡ଼ି ମୋର ମାଂସ ହାଡ଼।"
୧୯୨୭ ର ବନ୍ୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୋତ୍ସର୍ଗ
୧୯୨୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଆସିଥିଲା। ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ନିଜେ ବନ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ବୁଲି ବୁଲି ରିଲିଫ୍ (ତ୍ରାଣ) ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ଦିନରାତି ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରି କରି ସେ ଗୁରୁତର ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଅସୁସ୍ଥତା କାରଣରୁ ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
"ଦେଶ ସେବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ" — ଏହା ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର। ସେ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ମଧୁସୂଦନ ଦାସ • ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି