ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ (୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୭ – ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮) ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ "ଉତ୍କଳମଣି" ଡାକୁଥିଲେ। ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବି, ସାମ୍ବାଦିକ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ ଯିଏ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ
| ପ୍ରସଙ୍ଗ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| ଜନ୍ମ ଦିନ | ୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୭, ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମ, ପୁରୀ |
| ମୃତ୍ୟୁ ଦିନ | ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮ |
| ଉପାଧି | ଉତ୍କଳମଣି |
| ବୃତ୍ତି | ଆଇନଜୀବୀ, କବି, ସାମ୍ବାଦିକ, ରାଜନେତା |
| ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା | ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ (୧୯୦୯), 'ସମାଜ' ଖବରକାଗଜ (୧୯୧୯) |
ପ୍ରାଥମିକ ଜୀବନ
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ ସୁଆଣ୍ଡୋର ଏକ ସାଧାରଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ (ପିତା: ମୋକ୍ତାର ଦୈତାରି ଦାସ, ମାତା: ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟୀ ଦେବୀ)। ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ସେ ଅସାଧାରଣ ମେଧାର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି, କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ସ୍ନାତକ ଏବଂ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଏମ୍.ଏ. ଓ ଆଇନ (Law) ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ।
ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ଭୂମିକା
ସେବକ ଆଇନଜୀବୀ
ସେ ପୁରୀ ଓ କଟକରେ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୦୯ରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ରାଜ୍ୟର ଷ୍ଟେଟ୍ ପ୍ଲିଡର ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଇନ ଜୀବନ ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗରିବ ଓ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିଜର ଲାଭଦାୟକ ଓକିଲାତି ବୃତ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଶିକ୍ଷାବିତ୍ (ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ)
୧୯୦୯ ମସିହାରେ ସେ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳଠାରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ସତ୍ୟବାଦୀର "ପଞ୍ଚସଖା" ଭାବେ ପରିଚିତ ଏହାର ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର, କୃପାସିନ୍ଧୁ ମିଶ୍ର ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଦାସ ଥିଲେ। ୧୯୨୬ରେ ବିଦ୍ୟାଳୟଟି ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।
ସାମ୍ବାଦିକ (ସମାଜ ଖବରକାଗଜ)
୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସେ "ସମାଜ" ଖବରକାଗଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ସତ୍ୟବାଦୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସରରୁ ସାପ୍ତାହିକ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୧୯୨୭ରେ ଦୈନିକରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପୁରାତନ ଓଡ଼ିଆ ଖବରକାଗଜ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ବାର୍ତ୍ତା ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
- ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
- ସେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି (୧୯୨୦) ଥିଲେ।
- ୧୯୨୨ରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ କାରାଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ; ୧୯୨୪ରେ ସେ ହଜାରିବାଗ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
- ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସେ ଆଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
କବିତା ଓ ସାହିତ୍ୟ
ତାଙ୍କ ରଚିତ କବିତା ଏବେ ବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆର ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଦୀପନା ଭରିଦିଏ। ହଜାରିବାଗ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟ "ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥା" ରଚନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଚନା ମଧ୍ୟରେ କାରା କବିତା, ଧର୍ମପଦ, ଏବଂ ଅବକାଶ ଚିନ୍ତା ପ୍ରମୁଖ।
ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଙ୍କ୍ତି ହେଉଛି:
"ମିଶୁ ମୋର ଦେହ ଏ ଦେଶ ମାଟିରେ, ଦେଶବାସୀ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତୁ ପିଠିରେ।
ଦେଶର ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପଥେ ଯେତେ ଗାଡ଼, ପୂରୁ ତହିଁ ପଡ଼ି ମୋର ମାଂସ ହାଡ଼।"
୧୯୨୭ ର ବନ୍ୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୋତ୍ସର୍ଗ
୧୯୨୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଆସିଥିଲା। ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ନିଜେ ବନ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ବୁଲି ବୁଲି ରିଲିଫ୍ (ତ୍ରାଣ) ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ଏହି ତ୍ରାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଭାରି ଚାପ ପକାଇଥିଲା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ୧୯୨୮ରେ ସେ ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟଙ୍କ ଲୋକସେବକ ମଣ୍ଡଳ (Servants of the People Society)ର ସର୍ବଭାରତୀୟ ଉପସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ବନ୍ୟାର ବର୍ଷେ ପୂରିବା ପୂର୍ବରୁ, ୧୭ ଜୁନ୍ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ସେ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବାର୍ଷିକୀ (୯ ଅକ୍ଟୋବର) ଓ ପୁଣ୍ୟତିଥି (୧୭ ଜୁନ୍) ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ମଧୁସୂଦନ ଦାସ • ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି
