ପଟ୍ଟଚିତ୍ର - ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ପଟଚିତ୍ର କଳା

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ କପଡ଼ା-ଆଧାରିତ ପଟଚିତ୍ର, ଯେଉଁ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ହଜାରେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଏହି ନାମ ଆସିଛି:

• ପଟ୍ଟ = କପଡ଼ା/କ୍ୟାନଭାସ୍
• ଚିତ୍ର = ଛବି

ଏହି ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏବଂ ପୁରାଣର ଦୃଶ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ ହୁଏ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

କଳାଗ୍ରାମ: ରଘୁରାଜପୁର

ରଘୁରାଜପୁର ପଟ୍ଟଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ର। ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ଏହି ଗାଁକୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଐତିହ୍ୟ ଶିଳ୍ପଗ୍ରାମ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ:

• ଅନେକ କାରିଗର ପରିବାର
• ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଏକ ଷ୍ଟୁଡିଓ
• ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ପାରମ୍ପରିକ କୌଶଳ

"ରଘୁରାଜପୁରରେ କଳା କେବଳ ବୃତ୍ତି ନୁହେଁ — ଏହା ଜୀବନର ଏକ ଶୈଳୀ।"

ପାରମ୍ପରିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ

ଜଗନ୍ନାଥ ଚିତ୍ର

ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଷୟ ହେଉଛନ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ:

• ମନ୍ଦିର ଦୃଶ୍ୟ
• ରଥଯାତ୍ରା ଚିତ୍ରଣ
• କୃଷ୍ଣ ଲୀଳା (କାହାଣୀ)

ପୌରାଣିକ ଦୃଶ୍ୟ

• ଦଶାବତାର — ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ 10 ଅବତାର
• ରାମାୟଣର ପ୍ରସଙ୍ଗ
• ମହାଭାରତର ଦୃଶ୍ୟ
• କୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧା

ଲୋକ ବିଷୟବସ୍ତୁ

• ଠିଆ ବଧିଆ — ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଦୃଶ୍ୟ
• କାଞ୍ଚି କାବେରୀ — ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ କାଞ୍ଚି ଅଭିଯାନର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
• ପଞ୍ଚମୁଖୀ — ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣେଶ

ପ୍ରକ୍ରିୟା

1. କ୍ୟାନଭାସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି (ପଟ୍ଟ)

କ୍ୟାନଭାସ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ 5-7 ଦିନ ଲାଗେ:

1. ଦୁଇ ସ୍ତର ସୂତା କପଡ଼ାକୁ ଆଠା ଦେଇ ଯୋଡ଼ାଯାଏ
2. ତେନ୍ତୁଳି ମଞ୍ଜି ବଟା ଓ ଖଡ଼ି ଗୁଣ୍ଡର ଆଠାରେ ଲେପ ଦିଆଯାଏ
3. ଶୁଖାଇ ପଥରରେ ଘଷି ଚିକ୍କଣ କରାଯାଏ

2. ଚିତ୍ରାଙ୍କନ (ଚିତ୍ରକର)

• କଳାକାରମାନେ ହାତରେ ରେଖା ଆଙ୍କନ୍ତି (କୌଣସି ଷ୍ଟେନସିଲ୍ ବିନା)
• ପାରମ୍ପରିକ ମୂର୍ତ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ କଡ଼ାକଡ଼ି ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ

3. ରଙ୍ଗ ଦେବା

କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ:

4. ଶେଷ ସ୍ପର୍ଶ

• ଚମକ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଲାକ୍ ପ୍ରଲେପ
• ଫୁଲ ମୋଟିଫ୍ ସହ ଧାର ଚିତ୍ରଣ

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

• କଳା ରଙ୍ଗରେ ମୋଟା ରେଖା
• ସମତଳ ରଙ୍ଗ ପ୍ରୟୋଗ (ଛାଇ ବିନା)
• ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୋଷାକରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ
• ରଙ୍ଗର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବ୍ୟବହାର
• ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀ ନାହିଁ — ସମତଳ ଦ୍ୱିମାତ୍ରିକ ଶୈଳୀ

କଳାକାର: ଚିତ୍ରକର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ

ଚିତ୍ରକର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି କଳା ଅଭ୍ୟାସ କରିଆସୁଛନ୍ତି:

• ବାପାଙ୍କଠାରୁ ପୁଅକୁ କୌଶଳ ହସ୍ତାନ୍ତର
• ଏବେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖୁଛନ୍ତି
• ଦକ୍ଷ ଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ

କେଉଁଠି କିଣିବେ

ମୂଲ୍ୟ

ଆକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ କଳାକାର ଅନୁସାରେ ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ସିଧାସଳଖ କଳାକାରଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ ଏବଂ କେଇଟି କର୍ମଶାଳାର ମୂଲ୍ୟ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ।

ଆଧୁନିକ ପୁନର୍ଜାଗରଣ

ଆଜି ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ:

• ଶାଢ଼ୀ ଓ କପଡ଼ାରେ
• ଘର ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀରେ
• ଟି-ସାର୍ଟ ଓ ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ସାମଗ୍ରୀରେ
• ଡିଜିଟାଲ୍ କଳା ରୂପାନ୍ତରରେ

ସ୍ୱୀକୃତି

• ଜିଆଇ ଟ୍ୟାଗ୍: Orissa Pattachitra, 2008ରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ
• ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର: ଅନେକ କଳାକାର ସମ୍ମାନିତ
• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ: ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଦର୍ଶିତ

ରଘୁରାଜପୁର ଭ୍ରମଣ

---

ସମ୍ପର୍କିତ: ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ • ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି