ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇ (ତାଳପତ୍ର ଚିତ୍ର), ଯାହାକୁ ତାଳ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ବା ତାଳପତ୍ର ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ହେଉଛି ଶୁଖିଲା ତାଳପତ୍ରରେ ଲୁହା ଲେଖନୀ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ର ଓ ଲେଖା ଖୋଦେଇ କରିବାର ଓଡ଼ିଶାର କଳା। ତା'ପରେ ଶିଳ୍ପୀ କଟା ରେଖାରେ କଳା ରଙ୍ଗ ଘଷନ୍ତି। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ପୋଥି ଏହିପରି ଲେଖାଯାଉଥିଲା। ଆଜି ବି ଏହା ଏକ କଳା ଭାବେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ କାରିଗରୀ ଗାଁ ରଘୁରାଜପୁରରେ। ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସିଲେଇ କରାଯାଇଥିବା ସରୁ ପଟ, ଯାହା ପୋଥି ବା ପଙ୍ଖା ଭଳି ଖୋଲି ହିନ୍ଦୁ ମହାକାବ୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଏ।
ପୋଥିରୁ କଳା
କାଗଜ ଓ ଛପା ସାଧାରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ମନ୍ଦିର ରେକର୍ଡ ତାଳପତ୍ରରେ ଲେଖାଯାଉଥିଲା। ଲେଖକମାନେ ପତ୍ରର ଉପରିଭାଗରେ ଅକ୍ଷର କାଟି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଳା କରୁଥିଲେ। ତା'ପରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ଗୁନ୍ଥି କାଠ ମଲାଟ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ପୋଥି ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ବହି ଗଠନ କରେ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଏହି ପୋଥିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅଛି। ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ୱିକିପିଡ଼ିଆ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ 40,000 ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ବୋଲି ଦର୍ଶାଏ। ଅଧିକାଂଶ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ, ଯଦିଓ ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ସଂସ୍କୃତରେ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ପୋଥି ଚିତ୍ରିତ ମଧ୍ୟ। ଜୟଦେବଙ୍କ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥର ଚିତ୍ରିତ ପ୍ରତିଲିପି ଦେଖାଏ ଯେ ଗୋଟିଏ ପତ୍ରରେ ଲେଖା ଓ ଚିତ୍ରକୁ କିପରି ମିଶାଯାଉଥିଲା।
ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଉଛି ତାଳପତ୍ର ମାଧ୍ୟମ। ପତ୍ର ଉପରେ ଲମ୍ବା ସିଧା ରେଖାରେ ଟଣାଯାଉଥିବା ଲେଖନୀ ତାକୁ ଚିରିଦେଇପାରେ, ତେଣୁ ଲେଖକମାନେ ବକ୍ରରେଖାକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ। ଏହା ସବୁଠାରୁ ବହୁଳ ପ୍ରଚଳିତ ମତ, ଯଦିଓ ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଏକମାତ୍ର କାରଣ ନୁହେଁ। ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର ଇତିହାସ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇ କିପରି ତିଆରି ହୁଏ?
- ପତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି। ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି, ଶୁଖାଇ ଓ ଟାଣ କରାଯାଏ, ତା'ପରେ ସମାନ ଆକାରର ପଟିରେ କଟାଯାଏ। ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପତ୍ରକୁ ନମନୀୟ ଓ କୀଟ-ପ୍ରତିରୋଧୀ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି ପରିବାରରୁ ପରିବାର ଭିନ୍ନ।
- ସିଲେଇ। ବଡ଼ କୃତି ପାଇଁ ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ପାଖାପାଖି ସିଲେଇ କରି ଏକ ପଟ ବା "କ୍ୟାନଭାସ୍" ତିଆରି କରାଯାଏ। ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏକକ ପତ୍ର, ଲମ୍ବା ସ୍କ୍ରୋଲ୍ ଓ ପଙ୍ଖା ଭଳି ଭାଙ୍ଗିହେଉଥିବା ସେଟ୍ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତି।
- ଖୋଦେଇ। ଲୁହା ଲେଖନୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଶିଳ୍ପୀ ସିଧାସଳଖ ପତ୍ରର ଉପରିଭାଗରେ ରୂପରେଖା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିବରଣୀ କାଟନ୍ତି। ଲିଭାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ପେନସିଲ ସ୍କେଚ୍ ନଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖା ପ୍ରଥମଥରରେ ହିଁ ଠିକ୍ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
- କାଳି ଦେବା। ଉପରିଭାଗରେ କଳା ରଙ୍ଗ ଘଷାଯାଏ ଯାହାଫଳରେ ତାହା ଖୋଳରେ ବସିଯାଏ। କାରିଗରୀ ବିବରଣୀରେ ସାଧାରଣତଃ ତେଲ ସହିତ ମିଶା କଳି ବା ପୋଡ଼ା ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ କଳା ରଙ୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥାଏ, ଯଦିଓ ପ୍ରଣାଳୀ ପରିବାରରୁ ପରିବାର ଭିନ୍ନ। ତା'ପରେ ଉପରିଭାଗକୁ ସଫା କରି ପୋଛି ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଖୋଦିତ ଚିତ୍ର କଳା ରଙ୍ଗରେ ରହିଯାଏ।
- ରଙ୍ଗ ଦେବା (ଇଚ୍ଛାଧୀନ)। କିଛି କୃତିରେ ରଙ୍ଗର ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
କିଛି ଉନ୍ନତ କୃତି ସ୍ତରରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଦୁଇଟି ପତ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ଉପରିଭାଗରେ ଏକାଠି ଅଠା ଲଗାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉପର ପତ୍ରର ଛୋଟ "ଝରକା" ଖୋଲି ତଳେ ଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖାଏ।
ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ମୋଟିଫ
ତାଳପତ୍ର କଳା ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର-ଚିତ୍ରର ସେହି କାହାଣୀ ଜଗତରୁ ପ୍ରେରଣା ନିଏ:
| ବିଷୟ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|
| କୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧା | ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଦୃଶ୍ୟ |
| ମହାକାବ୍ୟ | ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତର ପ୍ରସଙ୍ଗ |
| ଜଗନ୍ନାଥ | ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଦେବାଦେବୀ ଓ ମନ୍ଦିର ପର୍ବ |
| ଦଶାବତାର | ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର |
| ପାଞ୍ଜି ଓ ଚାର୍ଟ | ଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ପଞ୍ଜିକା ପଟ |
| ସାଜସଜ୍ଜା ଧାର | ଫୁଲ ଓ ଜ୍ୟାମିତିକ ଫ୍ରେମ୍ |
ରଘୁରାଜପୁର, ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର
ରଘୁରାଜପୁର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଭାର୍ଗବୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। INTACHର ଏକ ଦସ୍ତାବିଜୀକରଣ ପ୍ରକଳ୍ପ ପରେ, 2000 ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଐତିହ୍ୟ ଗ୍ରାମ ଭାବେ ବିକଶିତ କରିବା ପାଇଁ ବଛାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଘରଗୁଡ଼ିକ କାନ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ରଙ୍ଗିନ। ଅନେକ ପରିବାର ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇ, ତସର ଚିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କାରିଗରୀ କରନ୍ତି, ପ୍ରାୟତଃ ଏପରି କର୍ମଶାଳାରେ ଯେଉଁଠାରେ ପରିଦର୍ଶକମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ରଘୁରାଜପୁର ଏହାର ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ରଘୁରାଜପୁର ଭ୍ରମଣ ଗାଇଡ୍ ଦେଖନ୍ତୁ।
GI ସ୍ଥିତି
ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇର କୌଣସି ଅଲଗା ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ (GI) ନାହିଁ। ସମ୍ପୃକ୍ତ ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଶା ପଟ୍ଟଚିତ୍ର (Orissa Pattachitra) ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପଞ୍ଜିକୃତ GI (ଆବେଦନ 88), ଏବଂ ଏହାର ଲୋଗୋ ଅଲଗାଭାବେ ପଞ୍ଜିକୃତ (ଆବେଦନ 386)। ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ପଞ୍ଜୀକରଣ ତାଳପତ୍ର କାମକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ କି ନାହିଁ, ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିନାହିଁ। ଏହା ଦର୍ଶାଇ ନପାରିଲେ ବିକ୍ରେତାମାନେ ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇକୁ GI ଉତ୍ପାଦ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଓଡ଼ିଶାର GI ଟ୍ୟାଗ୍ ତାଲିକା ଦେଖନ୍ତୁ।
ପ୍ରକୃତ ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇ କିପରି କିଣିବେ
- ରେଖା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରକୃତ ଖୋଦେଇରେ ପତ୍ରରେ କଟା ରେଖା ଥାଏ ଯାହାକୁ ଆପଣ ଆଙ୍ଗୁଠି ଅଗରେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ। ଛପା ନକଲ ସମତଳ ଥାଏ।
- ପତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ। ସିଲେଇ ପଟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଶିରା ଥିବା ପ୍ରକୃତ ତାଳପତ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ଯାହା ସୂତାରେ ଯୋଡ଼ା।
- ଶିଳ୍ପୀ କିମ୍ବା ସମବାୟରୁ କିଣନ୍ତୁ। ରଘୁରାଜପୁରରେ ଆପଣ ସିଧାସଳଖ ଶିଳ୍ପୀ ପରିବାରଙ୍କଠାରୁ କିଣିପାରିବେ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସମବାୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ନିଗମ ଉତ୍କଳିକା (utkalikaodisha.com) ନିଜ ଶୋରୁମ୍ ଓ ଅନଲାଇନ ଷ୍ଟୋର ମାଧ୍ୟମରେ ତାଳପତ୍ର ଚିତ୍ର ବିକ୍ରି କରେ।
- ଯତ୍ନ ନିଅନ୍ତୁ। ତାଳପତ୍ର କଳାକୁ ଶୁଖିଲା ଓ ସିଧା ଖରାରୁ ଦୂରରେ ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ପଙ୍ଖା ଭଳି ଭାଙ୍ଗିହେଉଥିବା କୃତିକୁ ବନ୍ଦ କରି ସାଇତି ରଖନ୍ତୁ।
ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ବାଛିଥିବା ପ୍ରକୃତ ଓଡ଼ିଶା ଉତ୍ପାଦର ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।