ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଓଡ଼ିଶାର ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ ଟ୍ୟାଗ (Geographical Indication tags) ହେଉଛି ଭାରତର ଦ୍ରବ୍ୟର ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ ଆଇନ, 1999 ଅଧୀନରେ ଆଇନଗତ ପଞ୍ଜୀକରଣ। GI ଟ୍ୟାଗର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ ଉତ୍ପାଦର ନାମ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ତିଆରି ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। 31 ଡିସେମ୍ବର 2025 ତାରିଖର GI ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ରାଜ୍ୟୱାରି ତାଲିକା ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାର 26ଟି ପଞ୍ଜୀକୃତ ଏଣ୍ଟ୍ରି ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ସାମିଲ କରେ। ଆଉ ଏକ GI, ଆରାକୁ ଭ୍ୟାଲି ଆରାବିକା କଫି, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ସହ ମିଳିତ ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକୃତ।
GI ଟ୍ୟାଗ କ'ଣ?
ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଯାହାର ଗୁଣ, ଖ୍ୟାତି ବା ଚରିତ୍ର ତାହା ତିଆରି ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଆସେ। ଚେନ୍ନାଇସ୍ଥିତ ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରି ଆବେଦନଗୁଡ଼ିକର ଯାଞ୍ଚ କରେ ଏବଂ ଅନୁମୋଦିତ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ରେଜିଷ୍ଟରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ। ଆବେଦନକାରୀ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଉତ୍ପାଦକ ସଂସ୍ଥା, ସମବାୟ ବା ସରକାରୀ ଏଜେନ୍ସି। ତା' ପରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ପାଦକମାନେ ଅଧିକୃତ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ହେବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରନ୍ତି। କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଏବଂ ପଞ୍ଜୀକୃତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ହିଁ ଆଇନତଃ ସେହି ନାମ ବହନ କରିପାରେ।
କ୍ରେତାଙ୍କ ପାଇଁ GI ନାମ ଉତ୍ପତ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତତା, ଗୁଣର ନୁହେଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏହାର ଅର୍ଥ ବୋମକାଇ ନାମରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ଶାଢ଼ୀ ପଞ୍ଜୀକୃତ ବୋମକାଇ ବୁଣାକାର ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିବା ଉଚିତ।
ଓଡ଼ିଶାର GI ଟ୍ୟାଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକା
ଏହି ସାରଣୀ ଇଣ୍ଟେଲେକ୍ଚୁଆଲ ପ୍ରପର୍ଟି ଇଣ୍ଡିଆ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ସରକାରୀ ରାଜ୍ୟୱାରି ତାଲିକା (31 ଡିସେମ୍ବର 2025 ସୁଦ୍ଧା) ଅନୁସରଣ କରେ। ଉତ୍ପାଦର ନାମ ରେଜିଷ୍ଟରରେ ଯେପରି ଅଛି ସେହିପରି ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା କେତେକ ପୁରୁଣା ଏଣ୍ଟ୍ରି ପାଇଁ ଏବେ ବି ପୁରୁଣା ବନାନ "Orissa" ବ୍ୟବହାର କରେ। "ପଞ୍ଜୀକରଣ ବର୍ଷ" କେବଳ ସେଠାରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଜୀକରଣ ତାରିଖକୁ GI ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ନିଜ ଅଭିଲେଖ ବା ସେହି ସମୟର ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଖବର ସହ ମିଳାଇ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିଛି। ଡ୍ୟାସ୍ (–) ର ଅର୍ଥ ସେହି ବର୍ଷ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିନାହିଁ। ସରକାରୀ ତାଲିକାରୁ ଆବେଦନ ଦାଖଲ ବର୍ଷ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏଣ୍ଟ୍ରି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି।
| ଉତ୍ପାଦ | ବର୍ଗ | ଅଞ୍ଚଳ | ଆବେଦନ ଦାଖଲ | ପଞ୍ଜୀକରଣ ବର୍ଷ |
|---|---|---|---|---|
| କୋଟପାଡ଼ ହସ୍ତତନ୍ତ କପଡ଼ା (Kotpad Handloom Fabric) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | କୋଟପାଡ଼, କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା | 2004 | 2005 |
| ଓଡ଼ିଶା ଇକତ (Orissa Ikat) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ଓଡ଼ିଶା | 2005 | 2006 |
| ପିପିଲି ଚାନ୍ଦୁଆ କାମ (Pipli Applique Work) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | ପିପିଲି, ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା | 2007 | – |
| କୋଣାର୍କ ପଥର ଖୋଦେଇ (Konark Stone Carving) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | କୋଣାର୍କ, ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା | 2007 | – |
| ଓଡ଼ିଶା ପଟ୍ଟଚିତ୍ର (Orissa Pattachitra) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା (ରଘୁରାଜପୁର ଓ ଆଖପାଖ) | 2007 | – |
| ଖଣ୍ଡୁଆ ଶାଢ଼ୀ ଓ କପଡ଼ା (Khandua Saree and Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ନୂଆପାଟଣା ଓ ମାଣିଆବନ୍ଧ, କଟକ ଜିଲ୍ଲା | 2008 | 2010 |
| ଗୋପାଳପୁର ତସର କପଡ଼ା (Gopalpur Tussar Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ଗୋପାଳପୁର–ରସୁଲପୁର ବୁଣାକାର ଅଞ୍ଚଳ | 2009 | 2012 |
| ଗଞ୍ଜାମ କିଆ ଫୁଲ (Ganjam Kewda Flower) | କୃଷି | ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା | 2010 | 2012 |
| ଗଞ୍ଜାମ କିଆ ରୁହ (Ganjam Kewda Rooh) | ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ | ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା | 2010 | 2012 |
| ଢଳାପଥର ପରଦା ଓ କପଡ଼ା (Dhalapathar Parda and Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ଢଳାପଥର ବୁଣାକାର ଅଞ୍ଚଳ | 2010 | – |
| ସମ୍ବଲପୁରୀ ବାନ୍ଧ ଶାଢ଼ୀ ଓ କପଡ଼ା (Sambalpuri Bandha Saree and Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା | 2010 | – |
| ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ ଓ କପଡ଼ା (Bomkai Saree and Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ବୋମକାଇ (ଗଞ୍ଜାମ) ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ବୁଣାକାର ଅଞ୍ଚଳ | 2010 | – |
| ହାବାସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଓ କପଡ଼ା (Habaspuri Saree and Fabrics) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲା | 2010 | 2012 |
| ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଟ (ଫୋଡ଼ା କୁମ୍ଭ) ଶାଢ଼ୀ ଓ ଯୋଡ଼ା (Berhampur Patta (Phoda Kumbha) Saree and Joda) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ (ହସ୍ତତନ୍ତ) | ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା | 2010 | – |
| ଓଡ଼ିଶା ପଟ୍ଟଚିତ୍ର (ଲୋଗୋ) (Orissa Pattachitra (Logo)) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | ଓଡ଼ିଶା | 2012 | – |
| କନ୍ଧମାଳ ହଳଦୀ (Kandhamal Haladi) | କୃଷି | କନ୍ଧମାଳ ଜିଲ୍ଲା | 2018 | 2019 |
| ଓଡ଼ିଶା ରସଗୋଲା (Odisha Rasagola) | ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ | ଓଡ଼ିଶା | 2018 | 2019 |
| କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ରସାବଳୀ (Kendrapara Rasabali) | ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ | କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା | 2021 | 2023 |
| ଓଡ଼ିଶା ଖଜୁରି ଗୁଡ଼ (Odisha Khajuri Guda) | ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ | ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲା | 2020 | 2024 |
| ଢେଙ୍କାନାଳ ମାଗଜି (Dhenkanal Magji) | ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ | ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା | 2020 | 2024 |
| ଓଡ଼ିଶାର ଶିମିଳିପାଳ କାଇ ଚଟଣି (Similipal Kai Chutney of Odisha) | ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ | ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲା | 2020 | 2024 |
| ନୟାଗଡ଼ କଣ୍ଟେଇମୁଣ୍ଡି ବାଇଗଣ (Nayagarh Kanteimundi Brinjal) | କୃଷି | ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା | 2021 | 2024 |
| କପଡ଼ାଗଣ୍ଡା: ଡଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧ ସୂଚିକର୍ମ ଶାଲ (Kapadaganda: Dungaria Kondh Embroidery Shawl) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | ରାୟଗଡ଼ା ଓ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲା (ନିୟମଗିରି ପାହାଡ଼) | 2021 | 2024 |
| କଟକ ରୂପା ତାରକସି (ରୂପା ଫିଲିଗ୍ରି) (Cuttack Rupa Tarakasi (Silver Filigree)) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | କଟକ | 2021 | 2024 |
| କୋରାପୁଟ କଳାଜିରା ଚାଉଳ (Koraput Kalajeera Rice) | କୃଷି | କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା | 2022 | 2024 |
| ଲାଞ୍ଜିଆ ସଉରା ଚିତ୍ରକଳା (ଇଡିତାଲ), ଓଡ଼ିଶା (Painting of Lanjia Saura (Idital), Odisha) | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ | ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା | 2022 | 2024 |
ମିଳିତ ପଞ୍ଜୀକରଣ: ଆରାକୁ ଭ୍ୟାଲି ଆରାବିକା କଫି (କୃଷି) ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ରାଜ୍ୟୱାରି ତାଲିକାରେ "ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ଓଡ଼ିଶା" ଅଧୀନରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ। ଉପରୋକ୍ତ 26ଟି ଓଡ଼ିଶା ଏଣ୍ଟ୍ରିରେ ଏହାକୁ ଗଣାଯାଇନାହିଁ।
ଓଡ଼ିଶାର କେତୋଟି GI ଟ୍ୟାଗ ଅଛି?
ଉତ୍ତର ଏଣ୍ଟ୍ରିଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଗଣାଯାଏ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।
- 31 ଡିସେମ୍ବର 2025 ସୁଦ୍ଧା ସରକାରୀ ତାଲିକାରେ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ 26ଟି ଏଣ୍ଟ୍ରି ଅଛି।
- ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଓଡ଼ିଶା ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଲୋଗୋ, ଏକ ବିଦ୍ୟମାନ GIର ଲୋଗୋର ଅଲଗା ପଞ୍ଜୀକରଣ। କେବଳ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିଲେ 25 ହୁଏ।
- କେତେକ ରିପୋର୍ଟ ମିଳିତ ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଆରାକୁ ଭ୍ୟାଲି ଆରାବିକା କଫିକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ନ୍ତି।
ସେହି ସମୟର ଖବର ରିପୋର୍ଟ ସରକାରୀ ତାଲିକା ସହ ମେଳ ଖାଏ। PTI ଜାନୁଆରୀ 2024ରେ ଜଣାଇଥିଲା ଯେ ସାତଟି ନୂଆ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଓଡ଼ିଶାର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ 25କୁ ନେଇଗଲା। ମାର୍ଚ୍ଚ 2024ରେ କଟକ ରୂପା ତାରକସିକୁ 26ତମ ବୋଲି ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର
ଓଡ଼ିଶାର ନଅଟି GI ହାତବୁଣା ବସ୍ତ୍ର। ରାଜ୍ୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ସମବାୟ ବୟନିକା କହେ ଯେ ଏହା ସମସ୍ତ ନଅଟିର କାରବାର କରେ। ଏଥିରେ ବାନ୍ଧ ପଦ୍ଧତିର ଓଡ଼ିଶା ଇକତ ଓ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବାନ୍ଧ, ନୂଆପାଟଣାର ମନ୍ଦିର-ସମ୍ପର୍କିତ ଖଣ୍ଡୁଆ ପାଟ, ଅତିରିକ୍ତ-ପଡ଼ ବୁଣାର ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ GI କୋଟପାଡ଼ ହସ୍ତତନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବ୍ୟାପକ ସମ୍ବଲପୁରୀ ପରମ୍ପରାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଦେଖନ୍ତୁ।
ହସ୍ତଶିଳ୍ପ
ହସ୍ତଶିଳ୍ପ GI ମଧ୍ୟରେ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର କପଡ଼ା ଚିତ୍ରକଳା, ପିପିଲି ଚାନ୍ଦୁଆ, କୋଣାର୍କ ପଥର ଖୋଦେଇ ଓ କଟକର ରୂପା ତାରକସି ଅଛି। ଜାନୁଆରୀ 2024ର ପଞ୍ଜୀକରଣ ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଦୁଇଟି ଆଦିବାସୀ କଳାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଲାଞ୍ଜିଆ ସଉରା କାନ୍ଥ ଚିତ୍ର (ଯାହାକୁ ଇଡିତାଲ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଏବଂ ଡଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧଙ୍କ ସୂଚିକର୍ମ କରାଯାଇଥିବା କପଡ଼ାଗଣ୍ଡା ଶାଲ।
କୃଷି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ
ଓଡ଼ିଶାର ଖାଦ୍ୟ GI ମଧ୍ୟରେ ମିଠା ଓଡ଼ିଶା ରସଗୋଲା ଓ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ରସାବଳୀ, ଏବଂ ମଇଁଷି କ୍ଷୀରର ଛେନାରୁ ତିଆରି ମିଠା ଢେଙ୍କାନାଳ ମାଗଜି ଅଛି। ଓଡ଼ିଶା ଖଜୁରି ଗୁଡ଼ ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଖଜୁରି ରସରୁ ତିଆରି ଗୁଡ଼। ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଶିମିଳିପାଳ କାଇ ଚଟଣି ଲାଲ ମାଙ୍ଗୁଡ଼ (weaver ants)ରୁ ତିଆରି ହୁଏ। କୃଷି GI ମଧ୍ୟରେ କନ୍ଧମାଳ ହଳଦୀ, କୋରାପୁଟ କଳାଜିରା (ଏକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚାଉଳ), ନୟାଗଡ଼ କଣ୍ଟେଇମୁଣ୍ଡି (ଏକ କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ବାଇଗଣ), ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ କିଆ ଫୁଲ ସହ ଏହାର ଡିଷ୍ଟିଲ୍ କରାଯାଇଥିବା ସାର, ରୁହ ଅଛି।
GI ପଞ୍ଜୀକୃତ ନଥିବା ଶିଳ୍ପ
31 ଡିସେମ୍ବର 2025 ସୁଦ୍ଧା ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଜଣାଶୁଣା ଶିଳ୍ପ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ଓଡ଼ିଶା GI ତାଲିକାରେ ନଥିଲା। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ଢୋକରା ଧାତୁ ଢଳେଇ, ସାବାଇ ଘାସ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ଏକ ଅଲଗା ଶିଳ୍ପ ଭାବେ ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇ ଅଛି। ଏହି ନାମରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ଉତ୍ପାଦ ତଥାପି ପ୍ରକୃତ ହାତତିଆରି କାମ ହୋଇପାରେ। ସେଗୁଡ଼ିକର କେବଳ GI ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ।
GI ଦାବି କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରିବେ
- ଉତ୍ପାଦର ସ୍ଥିତି, ଆବେଦନକାରୀ ଓ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିବା ପାଇଁ search.ipindia.gov.inରେ GI ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ସାର୍ବଜନୀନ ସନ୍ଧାନରେ ଉତ୍ପାଦଟି ଖୋଜନ୍ତୁ।
- ବିକ୍ରେତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ କେଉଁ ଅଧିକୃତ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ବା ସମବାୟ ଉତ୍ପାଦଟି ତିଆରି କରିଛି।
- ରାଜ୍ୟ ସମବାୟ ବୟନିକା (ହସ୍ତତନ୍ତ) ଓ ଉତ୍କଳିକା (ହସ୍ତଶିଳ୍ପ)ରୁ କିଣନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ବଛା ବଛା ପ୍ରକୃତ ଓଡ଼ିଶା ଉତ୍ପାଦ ଦେଖନ୍ତୁ।