ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ – ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଜିଆଇ ଟ୍ୟାଗ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ହସ୍ତତନ୍ତ ଐତିହ୍ୟ

ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ହେଉଛି ଭାରତର ସର୍ବୋତ୍ତମ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରୁ ହୋଇଛି। ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଇକତ (ବାନ୍ଧ) କୌଶଳ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଯେଉଁଥିରେ ଲୁଗା ବୁଣିବା ପୂର୍ବରୁ ସୂତାକୁ ରଙ୍ଗରେ ବନ୍ଧା ଯାଇଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାଢ଼ୀ ହେଉଛି ଏକ ମାଷ୍ଟରପିସ୍ ଯାହାକୁ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ ଅନୁସାରେ କିଛି ସପ୍ତାହ ଲାଗିପାରେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ବାନ୍ଧ କୌଶଳ

ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରର ଯାଦୁ ବାନ୍ଧରେ ରହିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ "ବାନ୍ଧିବା":

• ଡିଜାଇନ୍ ଯୋଜନା — ଗ୍ରାଫ୍ ପେପରରେ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ ମ୍ୟାପ୍ କରାଯାଏ
• ବାନ୍ଧିବା — ସୂତା ଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି ମହମ ଲଗା ସୂତାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁରେ ବନ୍ଧାଯାଏ
• ରଙ୍ଗ ଦେବା — ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଅଂଶ ରଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଡିଜାଇନ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ
• ବୁଣିବା — ରଙ୍ଗୀନ ସୂତାକୁ ଲୁଗାକଳ (ତନ୍ତ) ରେ ଯତ୍ନର ସହ ସଜାଯାଏ
• ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଉତ୍ପାଦ — ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ବସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ବୁଣା ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ

"ବାନ୍ଧ ବୁଣିବାରେ, ଡିଜାଇନ୍ ସୂତାରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତନ୍ତରେ ନୁହେଁ — ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାଢ଼ୀକୁ ଏକ ପୂର୍ବ-ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଚମତ୍କାର କରିଥାଏ।"

ପ୍ରମୁଖ ଡିଜାଇନ୍ (Motifs)

ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀରେ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଡିଜାଇନ୍ ରହିଥାଏ:

ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରର ପ୍ରକାରଭେଦ

ସମ୍ବଲପୁରୀ ରେଶମ (ସିଲ୍କ) ଶାଢ଼ୀ

ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ — ଜଟିଳ ବାନ୍ଧ କାମ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ରେଶମ, ଯାହା ବିବାହ ଏବଂ ଉତ୍ସବରେ ପିନ୍ଧାଯାଏ।

ବୋମକେଇ ଶାଢ଼ୀ

ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବୋମକେଇ ଗାଁ ନାମରେ ନାମିତ, ଏବେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର (ସୋନପୁର) ଜିଲ୍ଲାରେ ବୁଣାଯାଏ। ସମ୍ବଲପୁରୀ ବାନ୍ଧଠାରୁ ଅଲଗା, ବୋମକେଇର ନିଜସ୍ୱ ଜିଆଇ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଅଛି:

• ଏମ୍ବ୍ରୋଡେରୀ କରାଯାଇଥିବା ଧଡ଼ି (ବର୍ଡର) ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ୱେଫ୍ଟ କୌଶଳ
• ମନ୍ଦିର-ଅନୁପ୍ରାଣିତ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ପଲ୍ଲୁ (ଅଞ୍ଚଳ)

ହାବସପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ

କଳାହାଣ୍ଡିର ହାବସପୁର ଗାଁରୁ, ନିଜସ୍ୱ ଜିଆଇ ପଞ୍ଜୀକରଣ ସହ:

• ମନ୍ଦିର ଓ ମାଛ ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡିଜାଇନ୍
• ସରଳ ତଥାପି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଡିଜାଇନ୍
• ମୁଖ୍ୟତଃ ସୂତା (କଟନ)

ପାସାପାଲି

• ଚେସ୍ ବୋର୍ଡ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ (ପାସା = ଲୁଡୁ ବା ଛକା)
• ଆକର୍ଷଣୀୟ ବିକଳ୍ପ ରଙ୍ଗର ବର୍ଗାକାର
• ଦୈନନ୍ଦିନ ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଲୋକପ୍ରିୟ

ବାପ୍ତା ଶାଢ଼ୀ

• ରେଶମ ଏବଂ ସୂତାର ମିଶ୍ରଣ
• ହାଲୁକା ଏବଂ ଅଧିକ ସୁଲଭ
• ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ

ବୁଣାକାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ

ମେହେର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ହେଉଛନ୍ତି ପାରମ୍ପରିକ ରକ୍ଷକ:

• ବୁଣିବା ହେଉଛି ଏକ ପାରିବାରିକ କଳା — ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥାଏ
• ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି
• ଗୋଟିଏ ଶାଢ଼ୀରେ ଅନେକ ଦିନର ପରିଶ୍ରମ ଲାଗିଥାଏ

କେଉଁଠାରୁ କିଣିବେ

ଅସଲିୟତ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ସର୍ବଦା ଜିଆଇ ଟ୍ୟାଗ୍ (GI tag), ହସ୍ତତନ୍ତ ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ବୟନିକା (ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ବୁଣାକାର ସମବାୟ ସମିତି) ପରି ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମବାୟ ବିକ୍ରେତା ଖୋଜନ୍ତୁ। ହସ୍ତତନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଅସଲି ଉତ୍ପାଦ କିଣନ୍ତୁ।

---

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ • ନୂଆଖାଇ