ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ସବାଇ ଘାସ କାରିଗରି ହେଉଛି ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ହାତତିଆରି ଟୋକେଇ ଓ ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ। ଏହା ସବାଇ ଘାସ (Eulaliopsis binata)ର ଟାଣୁଆ, ସରୁ ପତ୍ରରୁ ତିଆରି ହୁଏ। ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସଂଗଠିତ, ଘାସକୁ ଦଉଡ଼ି ବା କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସିଲେଇ କିମ୍ବା ବୁଣି ଟୋକେଇ, ମସିଣା, ବ୍ୟାଗ୍, ବାକ୍ସ, ଗହଣା ଓ ଛୋଟ ଆସବାବପତ୍ର ତିଆରି କରନ୍ତି। ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଅନେକ ପରିବାର ପାଇଁ ସବାଇ ଘାସ ଉଭୟ ଏକ ଫସଲ ଓ କାରିଗରି ଆୟର ଉତ୍ସ।
ସବାଇ ଘାସ କ'ଣ?
Eulaliopsis binata ହେଉଛି ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳୁଥିବା ଏକ ବହୁବର୍ଷଜୀବୀ ଘାସ। ଏହାର ଲମ୍ବା, ତାର ଭଳି ପତ୍ର ମଜବୁତ ଓ ନମନୀୟ। ଏହା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦଉଡ଼ି ତିଆରି, କାଗଜ ମଣ୍ଡ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ କରେ। ଭାରତରେ ଏହି ଘାସ ଭାବର ଭଳି ଆଞ୍ଚଳିକ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ମୟୂରଭଞ୍ଜରେ ସବାଇ ଏକ ଫସଲ ଭାବେ ଚାଷ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାପୋଷ୍ଟ 2021ରେ ଖବର ଦେଇଥିଲା ଯେ ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରାୟ 22,758 ହେକ୍ଟର ଜମିରେ ଏହାର ଚାଷ ହେଉଥିଲା। ଖବରରେ ବାରିପଦା, ମୋରଡ଼ା, ସୁଲିଆପଦା, କୁଲିଆନା, ବେତନଟି ଓ କପ୍ତିପଦା ସମେତ ଚାଷ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଥରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚାଷ ପ୍ରାୟ 10ରୁ 12 ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ ରହେ।
ସବାଇ ଘାସ କାରିଗରି କିପରି ତିଆରି ହୁଏ?
ପଦ୍ଧତି ନିର୍ମାତା ଓ ଉତ୍ପାଦ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ କାମଟି ସାଧାରଣତଃ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନୁସରଣ କରେ:
- କଟା ଓ ଶୁଖାଇବା। ଘାସକୁ କାଟି ଖରାରେ ଶୁଖାଯାଏ।
- ତନ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି। ଶୁଖିଲା ପତ୍ରକୁ ସଫା କରି ବଛାଯାଏ। ରଙ୍ଗୀନ ନକ୍ସା ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେ।
- ଦଉଡ଼ି ବା କୁଣ୍ଡଳୀ ତିଆରି। ଘାସକୁ ମୋଡ଼ି ସରୁ ଦଉଡ଼ି କରାଯାଏ କିମ୍ବା ବିଡ଼ା କରି କୁଣ୍ଡଳୀ କରାଯାଏ। ଦଉଡ଼ି ତିଆରି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଅଲଗା ଜୀବିକା।
- କୁଣ୍ଡଳୀ ଗୁଡ଼ାଇବା ଓ ସିଲେଇ। ଟୋକେଇ, ଟ୍ରେ ଓ ବାକ୍ସ ପାଇଁ ଘାସର ଏକ କୁଣ୍ଡଳୀକୁ ପେଞ୍ଚ ଆକାରରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସିଲେଇ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଘେରା ଘେରା କରି ଆକାର ଗଢ଼ାଯାଏ।
- ବୁଣା ଓ ଶେଷ କାମ। ମସିଣା, ବ୍ୟାଗ୍ ଓ ପଟ ବୁଣାଯାଏ ବା ବେଣୀ କରାଯାଏ। ଆଧୁନିକ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ହାତଧରା, ଭିତର ଆସ୍ତରଣ ଓ ବନ୍ଧନୀ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
ଉତ୍ପାଦ ଓ ନକ୍ସା
ଏହି କାରିଗରି ସାଧାରଣ ଘରୋଇ ସାମଗ୍ରୀରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଛି:
| ପ୍ରକାର | ଉଦାହରଣ |
|---|---|
| ଘରୋଇ | ଟୋକେଇ, ସାଇତା ବାକ୍ସ, ଫଳ ଟ୍ରେ, ରୁଟି ଟୋକେଇ, ମସିଣା |
| ଟେବୁଲ ଓ ରୋଷେଇ | କୋଷ୍ଟର, ଟେବୁଲ ମ୍ୟାଟ୍, ଗରମ ପାତ୍ର ଧାରକ |
| ଫ୍ୟାସନ | ହ୍ୟାଣ୍ଡବ୍ୟାଗ୍, କ୍ଲଚ୍, କାନଫୁଲ, ହାର, ଚୁଡ଼ି |
| ସାଜସଜ୍ଜା | କାନ୍ଥ ଝୁଲା, ଲ୍ୟାମ୍ପସେଡ୍, ଗଛ ଟବ, ଦର୍ପଣ ଫ୍ରେମ୍ |
| ଆସବାବପତ୍ର | ପିଢ଼ା, ଚେୟାର ଓ ହାଲୁକା ଆସବାବପତ୍ର |
2021ର ଓଡ଼ିଶାପୋଷ୍ଟ ଖବର ଅନୁସାରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହିଳା କାରିଗରମାନେ 1,000ରୁ ଅଧିକ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଜିଲ୍ଲା ବିକ୍ରୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ, ବାରିପଦା ଓ ରାଇରଙ୍ଗପୁର ଭଳି ସହରରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଏବଂ ଇ-କମର୍ସ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିଲା। ସେହି ଖବର ଜିଲ୍ଲାର ବାର୍ଷିକ ସବାଇ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରାୟ Rs 300 କୋଟି ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲା। ଏହି ସଂଖ୍ୟା 2021ରେ ଖବର ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ବଦଳିଥାଇପାରେ।
GI ସ୍ଥିତି
ସବାଇ ଘାସ କାରିଗରିର ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ (GI) ନାହିଁ। 2021ରେ ଓଡ଼ିଶାପୋଷ୍ଟ ଖବର ଦେଇଥିଲା ଯେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ସବାଇ କାରିଗରିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା କୃଷି ଓ ବୈଷୟିକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଚେନ୍ନାଇସ୍ଥିତ GI ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିରେ ଆବେଦନ କରିଥିଲା। ତେବେ 31 ଡିସେମ୍ବର 2025 ତାରିଖର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରିର ରାଜ୍ୟୱାରି ତାଲିକାରେ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଜିକୃତ GI ମଧ୍ୟରେ ସବାଇ ଘାସର କୌଣସି ଏଣ୍ଟ୍ରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଶାର GI ଟ୍ୟାଗ୍ ତାଲିକା ଦେଖନ୍ତୁ।
କାରିଗର ସମୁଦାୟ
ମୟୂରଭଞ୍ଜରେ ସବାଇ କାରିଗରି ପ୍ରଧାନତଃ ଏକ ମହିଳାଙ୍କ କାରିଗରି। ଅଧିକାଂଶ କାମ ଚାଷ ଓ ଘରକାମ ମଧ୍ୟରେ ଘରେ ହିଁ କରାଯାଏ। ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ଉତ୍ପାଦକ ସମୂହ ତାଲିମ, ବଲ୍କ ଅର୍ଡର ଓ ବିପଣନ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି କାରିଗରି ଜିଲ୍ଲାର ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୁଦାୟ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବାଇ ଚାଷ ଓ ଦଉଡ଼ି ତିଆରି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଚାଷ ବର୍ଷର ଅଂଶ।
ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସୁଥିବା ପରିଦର୍ଶକମାନେ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଶିମିଳିପାଳ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଯିବା ବାଟରେ, ପ୍ରାୟତଃ ବାରିପଦାର ଦୋକାନରେ ସବାଇ ଉତ୍ପାଦ ପାଇପାରିବେ।
ପ୍ରକୃତ ସବାଇ ଘାସ ଉତ୍ପାଦ କିପରି କିଣିବେ
- ସାମଗ୍ରୀ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରକୃତ ସବାଇ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସାମାନ୍ୟ ଚିକ୍କଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଘାସ, ଯାହା ଟାଣ କିନ୍ତୁ ନମନୀୟ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ "ଘାସ" ନକଲ ଅତ୍ୟଧିକ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଖସଡ଼ା ଲାଗେ।
- ସିଲେଇ ଦେଖନ୍ତୁ। କୁଣ୍ଡଳୀ କାମ କସି ଓ ସମାନ ଭାବେ ସିଲେଇ ହୋଇଥିବା ଉଚିତ, ଉପରିଭାଗରେ କୌଣସି ଢିଲା ମୁଣ୍ଡ ନଥିବା ଉଚିତ।
- କିଏ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି ପଚାରନ୍ତୁ। ଯେହେତୁ କୌଣସି GI ଲେବେଲ ନାହିଁ, ପଚାରନ୍ତୁ ଜିନିଷଟି ମୟୂରଭଞ୍ଜର କୌଣସି ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ସମବାୟରୁ ଆସିଛି କି ନାହିଁ।
- ସରକାରୀ ଦୋକାନରୁ କିଣନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସମବାୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ନିଗମ ଉତ୍କଳିକା (utkalikaodisha.com) ନିଜ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ବର୍ଗରେ ସବାଇ ଘାସ କାରିଗରିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ। ଜିଲ୍ଲା ଓ ରାଜ୍ୟ କାରିଗରି ମେଳାରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ସିଧାସଳଖ ଅଂଶ ନିଅନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ବାଛିଥିବା ପ୍ରକୃତ ଓଡ଼ିଶା ଉତ୍ପାଦର ଏକ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।