ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ପିଠା (Pitha) ହେଉଛି ପାରମ୍ପରିକ କେକ୍ ଓ ପୁରଭରା ଖାଦ୍ୟର ଏକ ବଡ଼ ପରିବାର ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ, ଯାହାର ଅଧିକାଂଶ ଚାଉଳରେ ତିଆରି, ପ୍ରାୟତଃ ନଡ଼ିଆ, ଗୁଡ଼, ବିରି କିମ୍ବା ଛେନା ସହ। ଓଡ଼ିଆ ପିଠା ସିଝାଯାଏ, ଭଜାଯାଏ, ତାୱାରେ ସେକାଯାଏ କିମ୍ବା ଧୀରେ ପୋଡ଼ାଯାଏ। ଅନେକ ପିଠା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ବ ସହ ଜଡ଼ିତ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ରୋଷେଇଘରେ ରନ୍ଧା ପିଠା ପ୍ରାୟତଃ କହିଦିଏ ଆଜି ବର୍ଷର କେଉଁ ଦିନ। ଏହି ଗାଇଡ୍ ସବୁଠାରୁ ପରିଚିତ ଛଅଟି ପିଠା ବିଷୟରେ: ଆରିସା, କାକରା, ମଣ୍ଡା, ଏଣ୍ଡୁରି, ଚକୁଳି ଓ ପୋଡ଼ ପିଠା।

ପିଠା ଓ ଓଡ଼ିଆ ପାଞ୍ଜି

ପିଠା ସାଧାରଣତଃ ଘରେ ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ବାଣ୍ଟିବା ପୂର୍ବରୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। କିଛି ପର୍ବ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପିଠା ବିନା କଳ୍ପନା କରିହୁଏ ନାହିଁ। ରଜ ପର୍ବ ପୋଡ଼ ପିଠା ସହ, ଏବଂ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା ସହ ଜଡ଼ିତ। ମଣ୍ଡା ଓ କାକରା ପରି ଅନ୍ୟ ପିଠା ଅଧିକାଂଶ ପର୍ବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ପିଠାରନ୍ଧନ ପଦ୍ଧତିମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନପର୍ବ ଓ ଅବସର
ଆରିସାତେଲରେ ଛଣାଚାଉଳ ଅଟା, ଗୁଡ଼, ରାଶିମାଣବସା ଗୁରୁବାର (ମାର୍ଗଶିର), ରଜ
କାକରାତେଲରେ ଛଣାସୁଜି, ଗହମ କିମ୍ବା ଚାଉଳ ଅଟା; ନଡ଼ିଆ ପୁରରଜ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପର୍ବ
ମଣ୍ଡାସିଝାଚାଉଳ ଅଟାର ଚକଟା; ନଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଛେନା ପୁରରଜ, କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ମାଣବସା ଗୁରୁବାର
ଏଣ୍ଡୁରିହଳଦୀ ପତ୍ରରେ ସିଝାଚାଉଳ ଓ ବିରି ବଟା; ନଡ଼ିଆ, ଗୁଡ଼, ଛେନା ପୁରପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ
ଚକୁଳିତାୱାରେ ସେକାଖମୀର ହୋଇଥିବା ଚାଉଳ ଓ ବିରି ବଟାପ୍ରତିଦିନ; ରଜରେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ
ପୋଡ଼ଧୀରେ ପୋଡ଼ାଚାଉଳ ଓ ବିରି ବଟା, ନଡ଼ିଆ, ଗୁଡ଼ରଜ; ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି; ରଥଯାତ୍ରା (ମାଉସୀମା ଭୋଗ)

ଆରିସା ପିଠା

ଆରିସା ପିଠା ହେଉଛି ଚାଉଳ ଅଟା ଓ ଗୁଡ଼ର ଏକ ଚେପ୍ଟା, ଗୋଲାକାର, ତେଲରେ ଛଣା ପିଠା, ଯାହା ଉପରେ ସାଧାରଣତଃ ରାଶି ଲଗାଯାଏ। ଗୁଡ଼ ପାଗ ରାନ୍ଧି, ସେଥିରେ ଚାଉଳ ଅଟା ମିଶାଇ ଚକଟା ତିଆରି କରି, ଚକଟାକୁ ରାଶି ଉପରେ ଚାପି ଚକତି ଆକାର ଦେଇ ଧୀରେ ଛଣାଯାଏ। ୱିକିପିଡ଼ିଆ ଆରିସାକୁ ମାର୍ଗଶିର ମାସରେ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଗୁରୁବାର ପୂଜା ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ସମୟରେ ରୀତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ପିଠା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ ଏହାକୁ ରଜ ପିଠା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରେ। ଭଜା ଓ ଶୁଖିଲା ହୋଇଥିବାରୁ ଆରିସା ଅଧିକାଂଶ ପିଠାଠାରୁ ଅଧିକ ଦିନ ରହେ।

କାକରା ପିଠା

କାକରା ପିଠା ହେଉଛି ଏକ ମିଠା, ତେଲରେ ଛଣା ପିଠା। ବାହାର ଚକଟା ସୁଜି, ଗହମ ଅଟା କିମ୍ବା ଚାଉଳ ଅଟାରେ ତିଆରି ହୁଏ, ଏବଂ ପୁର ସାଧାରଣତଃ ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଚିନି ସହ ରନ୍ଧା ନଡ଼ିଆ, ବେଳେବେଳେ ଛେନା, ଅଳେଇଚ ଓ ଗୋଲମରିଚ ସହ। ୱିକିପିଡ଼ିଆ କାକରାକୁ ମଣ୍ଡାର ଭଜା ରୂପ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଏହା ଅନେକ ପର୍ବରେ ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ରଜ ସମୟରେ ଏହା ବିଶେଷ ସାଧାରଣ। ଏକ ମାଣ୍ଡିଆ (ରାଗି) ସଂସ୍କରଣ, ମାଣ୍ଡିଆ କାକରା, ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ।

ମଣ୍ଡା ପିଠା

ମଣ୍ଡା ପିଠା, ଯାହାକୁ ସିଝା ମଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ହେଉଛି ନଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଛେନା ପୁର ଦେଇ ସିଝାଯାଉଥିବା ଚାଉଳ ଅଟାର ଏକ ନରମ, ଗୋଲାକାର ପିଠା। ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ମୋଦକ ସହ ସମାନ। ମଣ୍ଡା ରଜ, କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ସମେତ ଅନେକ ପର୍ବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ; ମାଣବସା ଗୁରୁବାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଥିବା ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।

ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା

ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା ହେଉଛି ସତେଜ ହଳଦୀ ପତ୍ରରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସିଝାଯାଉଥିବା ପିଠା। ଭିଜା ଚାଉଳ ଓ ବିରିର ବଟାକୁ ପତ୍ର ଉପରେ ବିଛାଇ, ନଡ଼ିଆ, ଗୁଡ଼ ଓ ବେଳେବେଳେ ଛେନା ପୁର ଦେଇ, ଭାଙ୍ଗି ସିଝାଯାଏ। ହଳଦୀ ପତ୍ର ଏହାକୁ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧ ଦିଏ। ଏଣ୍ଡୁରି ହେଉଛି ମାର୍ଗଶିର ମାସ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀରେ ପଡ଼ୁଥିବା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ପର୍ବ **ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ**ର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସକାଳର ରନ୍ଧା ଭୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଣ୍ଡୁରି ରହିଛି (ମହାପ୍ରସାଦ ଦେଖନ୍ତୁ)।

ଚକୁଳି ପିଠା

ଚକୁଳି ପିଠା ହେଉଛି ଚାଉଳ ଓ ବିରିର ଖମୀର ହୋଇଥିବା ବଟାରେ ତିଆରି, ଗରମ ତାୱାରେ ସେକା ଏକ ପତଳା, ଗୋଲାକାର, ଲୁଣିଆ ପିଠା। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଦୋସାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଏବଂ ମିଠା ନଥିବା ଅଳ୍ପ କିଛି ପିଠା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଚକୁଳି ପ୍ରତିଦିନର ଜଳଖିଆ, ଯାହା ଡାଲମା, ସନ୍ତୁଳା, ତରକାରୀ, କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ସହ ଖିଆଯାଏ। ରଜ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ତିଆରି ହୁଏ। ଏହା ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ପତଳା ଚାଉଳ ପିଠା, ଚିତଉ ପିଠା, ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।

ପୋଡ଼ ପିଠା

ପୋଡ଼ ପିଠା, ଯାହାର ଅର୍ଥ "ପୋଡ଼ା ପିଠା", ହେଉଛି ନଡ଼ିଆ ଖଣ୍ଡ, ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଚିନି, ଘିଅ ଓ ଅଦା ପରି ମସଲା ମିଶା ଚାଉଳ ଓ ବିରି ବଟାର ଏକ ଘନ, ଧୀରେ ପୋଡ଼ା ପିଠା। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ବଟାକୁ ଶାଳ କିମ୍ବା କଦଳୀ ପତ୍ର ବିଛା ଏକ ମାଟି ବା ଧାତୁ ପାତ୍ରରେ ଢଳାଯାଉଥିଲା। ତା'ପରେ ଉପର ଓ ତଳେ ଅଙ୍ଗାର ରଖି ମୃଦୁ ନିଆଁରେ ରାତିସାରା ପୋଡ଼ାଯାଉଥିଲା। ଫଳରେ ଏହାର ବାହାର ଅଂଶ କଳାଟିଆ ଓ କାରାମେଲ ପରି, ଏବଂ ଭିତର ନରମ ଓ ଓଦାଳିଆ ହୁଏ। ଆଜି ଅନେକ ଘରେ ଏହାକୁ ଓଭେନରେ ବେକ୍ କରାଯାଏ।

ପୋଡ଼ ପିଠା ହେଉଛି ଜୁନ ମଧ୍ୟଭାଗର ତିନି ଦିନିଆ ପର୍ବ ରଜ ପର୍ବର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ; ଓଡ଼ିଶା ଟିଭି ସେହି କଥାଟି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ଏହା ବିନା ରଜ ସ୍ୱାଦହୀନ। ଏହା ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ୟଞ୍ଜନ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଫେରନ୍ତି ଯାତ୍ରା (ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା)ରେ ରଥଗୁଡ଼ିକ ମାଉସୀମା ମନ୍ଦିରରେ ଅଟକନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୋଡ଼ ପିଠା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।

ଏକ ସାଧାରଣ ପୋଡ଼ ପିଠାର ଉପାଦାନ

ପିଠାର ଅନେକ ଘରୋଇ ରେସିପି ଅଛି। ଏହି ସାରଣୀ ଏହି ପରିବାରର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ପୋଡ଼ ପିଠା ପାଇଁ ବାସ୍ତବଧର୍ମୀ ଅନୁପାତ ଦେଉଛି।

ଉପାଦାନସାଧାରଣ ପରିମାଣଟିପ୍ପଣୀ
ଚାଉଳ (ଅଠାଳିଆ ନୁହେଁ, 4ରୁ 6 ଘଣ୍ଟା ଭିଜା)2 କପ୍ମୋଟା କରି ବଟା
ବିରି ଡାଲି (urad dal), ଭିଜା1/2 କପ୍ମସୃଣ ବଟା
ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଚିନିପ୍ରାୟ 1 କପ୍ସ୍ୱାଦ ଅନୁସାରେ
ସତେଜ ନଡ଼ିଆ, କୋରା ଓ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ1 କପ୍
ଘିଅ2ରୁ 3 ଟେବୁଲ ଚାମଚବଟା ଓ ପାତ୍ରରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ
ଅଦା, ମିହି କଟା1 ଟେବୁଲ ଚାମଚ
ଅଳେଇଚ ଓ ଗୋଲମରିଚ, ଛେଚାପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିମୁଟାଏ
ଲୁଣଚିମୁଟାଏ
ଶାଳ କିମ୍ବା କଦଳୀ ପତ୍ରଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେପାତ୍ରରେ ବିଛାଇବା ପାଇଁ

ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି: ଚାଉଳ ଓ ବିରି ବାଟି ଏକ ବହଳ ବଟା ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ସହ ଏହାକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ରାନ୍ଧି ବହଳ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଳାନ୍ତୁ। ନଡ଼ିଆ ଓ ମସଲା ମିଶାନ୍ତୁ। ପତ୍ର ବିଛା, ଘିଅ ଲଗା ପାତ୍ରରେ ଢାଳନ୍ତୁ। ବାହାର ଅଂଶ ଗାଢ଼ ବାଦାମୀ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଭେନରେ ମଧ୍ୟମ ତାପରେ ଏକ ଘଣ୍ଟା ବା ଅଧିକ ସମୟ, କିମ୍ବା ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଧୀରେ ପୋଡ଼ନ୍ତୁ।

ଓଡ଼ିଆ ପିଠା କେଉଁଠି ଚାଖିବେ

ପିଠା ସର୍ବୋପରି ଘର ଖାଦ୍ୟ, ପର୍ବ ପାଇଁ ସଦ୍ୟ ତିଆରି, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଏହାର ସ୍ୱାଦ ନେବା ସବୁଠାରୁ ସହଜ। ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଏହା ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ:

  • ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ, ପିଠା ଦୋକାନ ଓ ଓଡ଼ିଆ ରେସ୍ତୋରାଁରେ, ବିଶେଷକରି ଜୁନରେ ରଜ ସମୟରେ
  • କଟକ, ପୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସହରର ମିଠା ଦୋକାନରେ, ଯେଉଁଠି ମୁଖ୍ୟତଃ ପର୍ବ ସମୟରେ ଆରିସା, କାକରା ଓ ପୋଡ଼ ପିଠା ବିକ୍ରି ହୁଏ

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୋକାନର ତାଲିକା ବା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଦିଏ ନାହିଁ।

ପୁଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଟିପ୍ପଣୀ

ଅଧିକାଂଶ ପିଠା ଚାଉଳ ଓ ବିରି ସହ ନଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ରେ ତିଆରି। ଆରିସା ଓ କାକରା ପରି ଭଜା ପିଠା ତେଲ ଶୋଷେ, କିନ୍ତୁ ମଣ୍ଡା ଓ ଏଣ୍ଡୁରି ପରି ସିଝା ପିଠା ଶୋଷେ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଆ ପିଠାର କୌଣସି ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ପୁଷ୍ଟି ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି ସଂଖ୍ୟା ଦିଏ ନାହିଁ।

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା