ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଜଗନ୍ନାଥ ପଞ୍ଜିକା ହେଉଛି ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ପୁରୀ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଗଣନା ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା (ପଞ୍ଜିକା ବା ପାଞ୍ଜି) ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ନାମ। ଅନ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ଭଳି, ଏଥିରେ ଦୈନିକ ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ବିବରଣୀ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ତାରିଖ ଏବଂ ଶୁଭ ସମୟ (ମୁହୂର୍ତ୍ତ) ଦିଆଯାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ପରିବାରମାନେ ପୂଜା ଓ ପାରିବାରିକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଛପା ପଞ୍ଜିକାଗୁଡ଼ିକ ଘରୋଇ ପ୍ରକାଶକମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ନାମରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏକକ, ସରକାରୀ "ଜଗନ୍ନାଥ ପଞ୍ଜିକା" ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିନାହିଁ, ତେଣୁ ପାଠକମାନେ ସେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପ୍ରତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ପ୍ରକାଶକଙ୍କ ନାମ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ
| ପ୍ରସଙ୍ଗ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| ପ୍ରକାର | ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା |
| ପରମ୍ପରା | ପୁରୀ / ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଗଣନା ପରମ୍ପରା |
| ଭାଷା | ଓଡ଼ିଆ |
| ବ୍ୟବହାର | ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ତାରିଖ, ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ |
| ଏହା ସହିତ ଭ୍ରମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ | ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି, ମନ୍ଦିରର ଇତିବୃତ୍ତ |
ପଞ୍ଜିକାରେ କ'ଣ ଥାଏ
ଦୈନିକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ
ଏକ ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିଦିନ ପାଇଁ ଦିଏ:
- ତିଥି — ଚାନ୍ଦ୍ର ଦିନ
- ନକ୍ଷତ୍ର — ଚନ୍ଦ୍ରର ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ
- ଯୋଗ — ପଞ୍ଚାଙ୍ଗର 27ଟି ଯୋଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ
- କରଣ — ତିଥିର ଅଧା
- ରାହୁକାଳ — ଅଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚିତ ସମୟ
- ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ/ଅସ୍ତ — ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର ସମୟ
ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଓ ବ୍ରତ
- ରଥଯାତ୍ରା ଓ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପର୍ବ
- ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଦିନ
- ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ତାରିଖ
- ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ
ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକାରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପର୍ବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା, ରଥଯାତ୍ରା, ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା, ସୁନାବେଶ ଓ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ପୁରୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି
ସମୟ ଗଣନା ସହିତ ପୁରୀର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାରେ ପଞ୍ଜିକା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନଙ୍କର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂମିକା ଥିଲା, ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ନିଜ ପର୍ବ ସୂଚୀ ମନ୍ଦିରର ନୀତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ। ନାମମାତ୍ର ରାଜା ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସେବକ ଭାବେ ବିବେଚିତ ଏବଂ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଛେରା ପହଁରା ଭଳି ନୀତି କରନ୍ତି; ସେ ପୂଜାରୀ ନୁହଁନ୍ତି ଏବଂ ପଞ୍ଜିକା ସଙ୍କଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
19ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଖାଲି ଆଖିରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ତାଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ (1869ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ)ରେ ସଂସ୍କାରିତ ଗଣନା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ପଞ୍ଜିକା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏହାର ନୀତିକାନ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପଞ୍ଜିକା ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରେ।
ପଞ୍ଜିକା ବନାମ ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି
| ପ୍ରସଙ୍ଗ | ପଞ୍ଜିକା | ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି |
|---|---|---|
| ଏହା କ'ଣ | ତାରିଖ ଓ ସମୟର ବାର୍ଷିକ ପଞ୍ଜିକା | ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିବୃତ୍ତ |
| ବିଷୟବସ୍ତୁ | ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ | ମନ୍ଦିର ଇତିହାସ, ନୀତି, ରାଜକୀୟ ଘଟଣା |
| ରୂପ | ପ୍ରତିବର୍ଷ ଛପା ହୁଏ | ଐତିହାସିକ ଗଦ୍ୟ ଅଭିଲେଖ |
ଲୋକମାନେ ପଞ୍ଜିକା କିପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି
- ଦୈନିକ ସନ୍ଦର୍ଭ — ଦିନର ତିଥି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖିବା
- ପର୍ବ ଯୋଜନା — ପର୍ବ ଓ ବ୍ରତର ତାରିଖ ଜାଣିବା
- ମୁହୂର୍ତ୍ତ — ବିବାହ ଓ ଗୃହପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଶୁଭ ସମୟ ଦେଖିବା
- ଏକାଦଶୀ — ଉପବାସ ତାରିଖ ଜାଣିବା
ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଞ୍ଜିକା ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଗଣନା ଅନୁସରଣ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ବେଳେବେଳେ ପଞ୍ଜିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବର ତାରିଖ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିଜ ପର୍ବ ତାରିଖ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ଘୋଷଣା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତୁ।
ସମ୍ପର୍କିତ: ରଥଯାତ୍ରା • ବିରଜା ପଞ୍ଜିକା • କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର • ପଠାଣି ସାମନ୍ତ