ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ହେଉଛି ଏକ ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରା, ଯେଉଁଥିରେ ପବିତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷରେ ଆସୁଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅର୍ଥାତ୍ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ପାଣିରେ ଦୀପ ଜଳୁଥିବା ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି। ଏହି ନାମରେ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମିଶିଛି: ବୋଇତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅତୀତର ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ବଡ଼ ଜାହାଜ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ବନ୍ଦାଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ପୂଜା ବା ଅଭିବାଦନ। ଏହି ପରମ୍ପରା ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗର ବଣିକ-ନାବିକ ସାଧବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଏ, ଯେଉଁମାନେ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଋତୁରେ ବାଲି, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ।
ମହତ୍ତ୍ୱ
ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ବନ୍ଦରମାନ ଥିଲା, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକସ୍ମୃତି ଗୀତ, କାହାଣୀ ଓ ପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧବ ଓ ତାଙ୍କ ବୋଇତର ଛବିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛି। ଲୋକପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଥିଲା ସାଧବମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭର ଋତୁ, କାରଣ ଶୀତ ଆରମ୍ଭର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ପବନ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ପାର ହେବା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ମହିଳାମାନେ ପାଣିକୂଳରେ ଦୀପ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିଲେ।
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ସେହି ବିଦାୟକୁ ଛୋଟ ଆକାରରେ ପୁଣି ଅଭିନୀତ କରେ। ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇ ପରିବାରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଯାତ୍ରାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ପରମ୍ପରା କଟକର ବଡ଼ ବାଲିଯାତ୍ରା ମେଳାର ଘରୋଇ ମୂଳ। ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ଓଡ଼ିଶାର ସାମୁଦ୍ରିକ ଇତିହାସ ଲେଖା ଦେଖନ୍ତୁ।
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଏହି ପରମ୍ପରା କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଭୋର ପୂର୍ବରୁ ବା ଭୋର ସମୟରେ ପାଳିତ ହୁଏ:
- ଡଙ୍ଗା ତିଆରି। ପରିବାରମାନେ ରଙ୍ଗୀନ କାଗଜ, କଦଳୀ ଗଛର ବକଳ ବା ପଟୁଆ, କିମ୍ବା କର୍କରୁ ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ତିଆରି କରନ୍ତି। କେତେକ ସାଧାରଣ, ଆଉ କେତେକ ଯତ୍ନର ସହ ସଜା ହୋଇଥାଏ।
- ନୈବେଦ୍ୟ ରଖିବା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡଙ୍ଗାରେ ପାନ ଓ ଗୁଆ (ପାନ ଗୁଆ), ଫୁଲ ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ତେଲ ଦୀପ ବା ଦୀପ ରହେ। କେତେକ ଘରେ ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ନୈବେଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ କରାଯାଏ।
- ପାଣି କୂଳକୁ ଯିବା। ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରି ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ମନ୍ଦିର ପୁଷ୍କରିଣୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରକୂଳକୁ ଯାଆନ୍ତି, ପ୍ରାୟତଃ ଦଳ ଓ ପରିବାର ସହିତ।
- ଡଙ୍ଗା ଭସାଇବା। ଡଙ୍ଗା ଠେଲି ଭସାଇବା ସମୟରେ ଲୋକମାନେ "ଆ କ ମ ବୈ, ପାନ ଗୁଆ ଥୋଇ" ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଡଙ୍ଗାରେ ପାନ ଓ ଗୁଆ ରଖିବାର କଥା ଅଛି।
ଗୀତର ଆରମ୍ଭ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ କୌଣସି ପ୍ରାମାଣିକ ବିଦ୍ୱତ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପାଇନାହିଁ, ତେଣୁ ଆମେ ଏଠାରେ କୌଣସି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେଉନାହୁଁ।
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସମାପ୍ତି ଘଟାଏ, ଯାହା ଅନେକ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଧାର୍ମିକ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ମାସ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ଆମିଷ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ରାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବା ରହସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଛୁଟି ଦିନ। କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ଶେଷକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାବେ ଛାଡ଼ଖାଇ ନାମକ ଏକ ଭୋଜି ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ମାସସାରା ଖାଦ୍ୟ ନିୟମ ଶେଷ ହୁଏ।
ଏହା କେଉଁଠି ପାଳିତ ହୁଏ?
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ସବୁଠାରୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଉତ୍ସବ ନଦୀକୂଳ ଓ ଉପକୂଳର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ମହାନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ କୂଳରେ, ମନ୍ଦିର ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଓ ବେଳାଭୂମିରେ ଭିଡ଼ ଜମେ। କଟକରେ ମହାନଦୀ କୂଳର ସକାଳ ପରମ୍ପରା ଗଡ଼ଗଡ଼ିଆ ଘାଟରେ ସପ୍ତାହବ୍ୟାପୀ ବାଲିଯାତ୍ରା ମେଳାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରେ; କଟକ ଜିଲ୍ଲା ପୃଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ। ଏହାର ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଏହା ସମାପ୍ତ କରୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତରୁ ଆସେ: ଅନେକ ଘରେ ଏକ ମାସ ନିରାମିଷ ଭୋଜନ, ତା'ପରେ ମାସ ଶେଷର ଭୋଜି। ପାନ ଓ ଗୁଆ ହେଉଛି ଡଙ୍ଗାରେ ରଖାଯାଉଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ନୈବେଦ୍ୟ। ଓଡ଼ିଆ ମନ୍ଦିର ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ମହାପ୍ରସାଦ ଦେଖନ୍ତୁ।
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣର ତାରିଖ
| ବର୍ଷ | ତାରିଖ | ବାର | ଉତ୍ସ |
|---|---|---|---|
| 2026 | 24 ନଭେମ୍ବର | ମଙ୍ଗଳବାର | ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ 2026 ଛୁଟି ତାଲିକା (ରହସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) |
| 2027 | କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା; ତାରିଖ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ | – | ଚଳିତ ଓଡ଼ିଆ ପାଞ୍ଜି ଦେଖନ୍ତୁ |
ନିୟମ: ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଓଡ଼ିଆ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର (ଅକ୍ଟୋବର–ନଭେମ୍ବର) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅର୍ଥାତ୍ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ପାଳିତ ହୁଏ।
ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା
- ବାଲିଯାତ୍ରା, କଟକର କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମେଳା
- ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ
- ଓଡ଼ିଶାର ସାମୁଦ୍ରିକ ଇତିହାସ
- ପର୍ବ ପାଞ୍ଜି