ବାଲିଯାତ୍ରା, କଟକ

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ବାଲିଯାତ୍ରା (Bali Jatra), ଯାହାର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ "ବାଲି ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା", ହେଉଛି କଟକରେ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ଏକ ବାର୍ଷିକ ପର୍ବ ଓ ମେଳା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଅର୍ଥାତ୍ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗର ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରୀ ବଣିକ ସାଧବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଋତୁରେ ବାଲି, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଅଭିମୁଖେ ଜାହାଜ ଚଳାଉଥିଲେ। ଆଜି ବାଲିଯାତ୍ରା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ମେଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ୍ ମେଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବାଲିଯାତ୍ରା କାହାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ?

ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳର ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ସହ ଦୀର୍ଘ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଜନସ୍ମୃତି ଏହି ଇତିହାସକୁ ସାଧବଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି, ଯିଏ ବୋଇତ ନାମକ ବଡ଼ କାଠ ଜାହାଜରେ ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବଣିକ-ନାବିକ। ଲୋକପ୍ରିୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ସାଧବମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବେଳକୁ ବନ୍ଦର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ପବନ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ପାରି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ଜଳ କୂଳରେ ଦୀପ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିଲେ।

ବାଲିଯାତ୍ରା ଏହି ସ୍ମୃତିକୁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ପର୍ବରେ ପରିଣତ କରେ। ମେଳାଟି ନିଜେ ଏକ ଆଧୁନିକ, ସରକାରୀ ସହାୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଆୟୋଜନ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ତାରିଖ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ଡଙ୍ଗା, ବହୁ ପୁରୁଣା ଘରୋଇ ରୀତି ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣରୁ ଆସିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭୋରରେ ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀରେ ଦୀପ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି। ଏହି ରୀତି ବିଷୟରେ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଲେଖାରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ।

ରୀତିନୀତି ଓ ପରମ୍ପରା

ଭୋରରେ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ

କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ କଟକ ଓ ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନେ ନଦୀ, ପୋଖରୀ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକାଠି ହୋଇ କାଗଜ, କଦଳୀ ପଟୁଆ କିମ୍ବା ସୋଲରେ ତିଆରି ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ପାନ ପତ୍ର, ଗୁଆ ଓ ଏକ ଛୋଟ ତେଲ ଦୀପ ରହିଥାଏ। ଡଙ୍ଗା ଭସାଇବା ସମୟରେ ଅନେକେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାକୁ ମନେ ପକାଇ "ଆ କା ମା ବୈ, ପାନ ଗୁଆ ଥୋଇ" ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପୁରୁଣା ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି।

ମେଳା

କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ନଦୀକୂଳର ପଡ଼ିଆ ଏକ ବିଶାଳ ମେଳାରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ସାଧାରଣ ଆକର୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତତନ୍ତ, ଘରକରଣା ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଖେଳନା ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ଶହ ଶହ ଅସ୍ଥାୟୀ ଦୋକାନ;
• ଓଡ଼ିଆ ଜଳଖିଆ ଓ ମିଠା ମିଳୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦୋକାନ;
• ମଞ୍ଚରେ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ;
• ମନୋରଞ୍ଜନ ଝୁଲା, ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ମହାନଦୀରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ।

2025ରେ ସରକାରୀ ଭାବେ "ଐତିହାସିକ ବାଲିଯାତ୍ରା କଟକ" ନାମରେ ପରିଚିତ ମେଳାକୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ 5 ନଭେମ୍ବରରେ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା 12 ନଭେମ୍ବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା। ଦ ପ୍ରିଣ୍ଟ (PTI)ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ମେଳାଟି ଦୁଇଟି ମେଳା ପଡ଼ିଆରେ 20 ଏକରରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲା ଏବଂ ସେଥିରେ ପ୍ରାୟ 2,500 ଅସ୍ଥାୟୀ ଦୋକାନ ଥିଲା, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମେଳା ପାଇଁ ଅନୁଦାନ Rs 2 କୋଟିରୁ Rs 10 କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। 2025 ସଂସ୍କରଣର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା "ଆମ ଭାଷା ଆମ ସାହିତ୍ୟ", ଏବଂ ସେଥିରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ପ୍ୟାଭିଲିୟନ ରହିଥିଲା।

ଗିନିଜ୍ ବିଶ୍ୱ ରେକର୍ଡ

ନଭେମ୍ବର 2022ରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ଅବସରରେ କଟକ ମହାନଗର ନିଗମ ଆୟୋଜିତ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ 22ଟି ସ୍କୁଲର 2,100ରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ 35 ମିନିଟରେ 22,000ରୁ ଅଧିକ କାଗଜ ଡଙ୍ଗା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସମ୍ବାଦ ଇଂଲିଶ୍ ସମେତ ଓଡ଼ିଶାର ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏହାକୁ ଅରିଗାମି ଭାଙ୍ଗ ପାଇଁ ଗିନିଜ୍ ବିଶ୍ୱ ରେକର୍ଡ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।

ବାଲିଯାତ୍ରା କେଉଁଠି ହୁଏ?

ମୁଖ୍ୟ ମେଳା କଟକର ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ମହାନଦୀ କୂଳସ୍ଥ ଗଡ଼ଗଡ଼ିଆ ଘାଟ ଓ ତା'ର ପଡ଼ୋଶୀ ପଡ଼ିଆରେ ହୁଏ, ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ "ଉପର" ଓ "ତଳ" ଉଭୟ ପଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। 1936ରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମୟରେ ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଥିବା କଟକ ହେଉଛି ଏହି ପର୍ବର ପାରମ୍ପରିକ ଘର; କଟକ ଜିଲ୍ଲା ପୃଷ୍ଠା ଓ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର କଟକ ଭ୍ରମଣ ଗାଇଡ୍ ଦେଖନ୍ତୁ। ୱିକିପିଡ଼ିଆ ଅନୁସାରେ, 1992ରୁ ପାରାଦୀପରେ ଏକ ଅଲଗା କଳିଙ୍ଗ ବାଲିଯାତ୍ରା ହୋଇଆସୁଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସହରମାନଙ୍କରେ ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମେଳା ହୁଏ।

କୋଭିଡ୍-19 ମହାମାରୀ ଯୋଗୁଁ 2020 ଓ 2021ରେ ମେଳା ବାତିଲ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ 2022ରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ବାଲିଯାତ୍ରା ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ

ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ହିନ୍ଦୁ ପରିବାର ପାଇଁ କାର୍ତ୍ତିକ ନିରାମିଷ ପାଳନର ମାସ, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏହାର ସମାପ୍ତି ସୂଚାଏ। ମେଳାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦୋକାନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ସହ ଓଡ଼ିଆ ରାସ୍ତାକଡ଼ ଜଳଖିଆ ଓ ମିଠା ମିଳେ। ପରାମର୍ଶ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟକୁ ଏହି ପର୍ବର ନିଜସ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଆ ରାସ୍ତାକଡ଼ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦହିବରା-ଆଳୁଦମ୍ ଦେଖନ୍ତୁ।

ବାଲିଯାତ୍ରାର ତାରିଖ

ନିୟମ: ବାଲିଯାତ୍ରା କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହରୁ ଆଠ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ।

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭୋରର ଡଙ୍ଗା ଭସାଣ ରୀତି
• ଓଡ଼ିଶାର ସାମୁଦ୍ରିକ ଇତିହାସ
• ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ, ଯାହା କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ପଡ଼େ
• କଟକ ଭ୍ରମଣ ଗାଇଡ୍