ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (ଦୋଳ ଯାତ୍ରା)

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (Dola Purnima), ଯାହାକୁ ଦୋଳ ଯାତ୍ରା ବା ଦୋଳ ଜାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ହେଉଛି ରାଧା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଓଡ଼ିଶାର ବସନ୍ତ ପର୍ବ, ଯାହା ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଫାଲ୍ଗୁନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଦୋଳର ଅର୍ଥ "ଦୋଳି": କିଛି ଦିନ ଧରି କୃଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରାମଦେବତାଙ୍କ ବିଗ୍ରହକୁ ସଜ୍ଜିତ ପାଲିଙ୍କିରେ ଘରକୁ ଘର ନିଆଯାଏ, ଅବିର (ଶୁଖିଲା ରଙ୍ଗ) ଲଗାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୋଳ ମେଳଣ ନାମକ ସମାବେଶରେ ଉତ୍ସବମୁଖର ଦୋଳିରେ ଝୁଲାଯାଏ। ରଙ୍ଗ ପର୍ବ ହୋଲି ତା'ପରଦିନ ପାଳିତ ହୁଏ।

ମହତ୍ତ୍ୱ

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବସନ୍ତକୁ ସ୍ୱାଗତ କରେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ବସନ୍ତୋତ୍ସବ (ବସନ୍ତ ପର୍ବ) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ସର୍ବୋପରି ଲୀଳାମୟ ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପର୍ବ। ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଦିନ ଦୋଳିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

ବିଭିନ୍ନ ସୂତ୍ର ଏହି ଋତୁକୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ କାହାଣୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ନ୍ତି; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାଳକ ଭକ୍ତ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତା ଅସୁରରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ହାତରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ। ସାରା ଭାରତରେ ହୋଲିର ଅଗ୍ନି ଓ ରଙ୍ଗଖେଳର ମୂଳରେ ଥିବା ଏହି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ପର୍ବକୁ ଅଶୁଭ ଉପରେ ଶୁଭର ବିଜୟର ଭାବ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କିପରି ପାଳିତ ହୁଏ?

ବିମାନ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଓ ଅବିର

ପର୍ବର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ରୂପ ଗାଁମାନଙ୍କରେ, ବିଶେଷକରି ଉପକୂଳ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖାଯାଏ। କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମଦେବତାଙ୍କ ବିଗ୍ରହକୁ ବିମାନ ନାମକ ସଜ୍ଜିତ ପାଲିଙ୍କିରେ ବସାଇ ବାହକମାନେ ଘରକୁ ଘର ବୋହିନିଅନ୍ତି; ଆଗରେ ଢୋଲବାଦକ ଓ ଭକ୍ତିଗୀତ ଗାଉଥିବା ଦଳ ଚାଲନ୍ତି। ପ୍ରତି ଘରେ ପରିବାର ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୋଗ (ଖାଦ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ) ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଶୁଖିଲା ରଙ୍ଗୀନ ଗୁଣ୍ଡ ଅବିର ଲଗାନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ (OdishaBytes) ଅନୁସାରେ ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା କିଛି ଦିନ ଧରି ଚାଲେ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚେ।

ଦୋଳ ମେଳଣ

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ବା ତା'ର ଆଖପାଖ ଦିନରେ, ଅନେକ ଗାଁର ବିମାନ ଏକ ସାଧାରଣ ପଡ଼ିଆରେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ମେଳଣ ପଡ଼ିଆ କୁହାଯାଏ। ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଦୋଳି ବନ୍ଧାଯାଏ, ଦେବତାଙ୍କୁ ସେଥିରେ ବସାଯାଏ, ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଏକାଠି ପୂଜା ଓ ଉତ୍ସବ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୋଳ ମେଳଣ ସମାବେଶଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ମେଳା, ଏବଂ ଏହାର ଆକାର ଓ ସଠିକ୍ ରୀତିନୀତି ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ।

ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପର୍ବ ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦୋଳ ଗୋବିନ୍ଦ (କୃଷ୍ଣ) ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସୁନାବେଶରେ ସଜାଯାଏ, ଯାହାକୁ ରାଜାଧିରାଜ ବେଶ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ବର୍ଷର ଯେଉଁ କେତୋଟି ଅବସରରେ ଦେବତାମାନେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଏହା ତା'ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ସମ୍ବାଦ ଇଂଲିଶ (Sambad English) 2020ରେ ଜଣାଇଥିଲା ଯେ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ରାତି 3ଟାରେ ଖୋଲିଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତିନିଧି ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଦୋଳି ମଣ୍ଡପ ଦୋଳ ମଣ୍ଡପକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତମାନେ ଭେଷଜ ରଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବରେ ବହୁ ଭିଡ଼ ହୁଏ; ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା 2026 (3 ମାର୍ଚ୍ଚ)ରେ କଳିଙ୍ଗ ଟିଭି ମନ୍ଦିରରେ ଦଳାଚକଟା ଭଳି ପରିସ୍ଥିତିର ଖବର ଦେଇଥିଲା, ତେବେ କେହି ଆହତ ହୋଇନଥିଲେ। ଦେଖନ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ।

ଏହା କେଉଁଠି ପାଳିତ ହୁଏ?

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ, ସହରର କୃଷ୍ଣ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଏବଂ ଗ୍ରାମ ସମାଜରେ ପାଳିତ ହୁଏ; ବିମାନ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଓ ଦୋଳ ମେଳଣ ଗ୍ରାମୀଣ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସାଧାରଣ ଛୁଟିଦିନ।

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ବିମାନ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପ୍ରତି ଘରେ ଆସୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଭୋଗ; ଏହାର ଉପାଦାନ ପରିବାର ଓ ଗାଁ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ। ବ୍ୟବହୃତ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପର୍ବ ପାଇଁ କୌଣସି ଏକକ ବିଶେଷ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଚିହ୍ନଟ କରେ ନାହିଁ।

ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ତାରିଖ

ନିୟମ: ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଫାଲ୍ଗୁନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପଡ଼େ; ଗ୍ରାମୀଣ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲେଖା

• ରଥଯାତ୍ରା, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହାନ ରଥ ପର୍ବ
• ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା, ନରେନ୍ଦ୍ର ପୋଖରୀରେ ମନ୍ଦିରର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ପର୍ବ
• କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଷର ଆଉ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ବ
• ପର୍ବ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର