ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା (ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା)

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣରେ ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କୁହାଯାଏ, ହେଉଛି ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ନାନ ପର୍ବ, ଯାହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଗର୍ଭଗୃହରୁ ଏକ ଖୋଲା ବେଦୀକୁ ଅଣାଯାଏ, ମନ୍ଦିରର ସୁନା କୂଅରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା 108 ଗରା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତୀ ରୂପର ହାତୀବେଶରେ ସଜାଯାଏ।

ମହତ୍ତ୍ୱ

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ବର୍ଷର ପ୍ରଥମ ଅବସର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯେତେବେଳେ ତିନି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦାରୁ ବିଗ୍ରହକୁ ଗର୍ଭଗୃହରୁ ପହଣ୍ଡିରେ ବାହାରକୁ ଆଣି ସ୍ନାନ ବେଦୀ ଉପରେ ବିଜେ କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହା ସେହି ଅଳ୍ପ କେଇଟି ଦିନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଯେଉଁଦିନ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ରଥଯାତ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁଥିବା ନୀତିର କ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରେ।

ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁରୀରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ସମୟରେ ଏହି ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ।

ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ନୀତି

ସ୍ନାନ ବେଦୀକୁ ପହଣ୍ଡି

ଦିନର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପହଣ୍ଡିରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ରଥଯାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦୋହଲି ଦୋହଲି ଚାଲୁଥିବା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ, ଗର୍ଭଗୃହରୁ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପକୁ ନିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଅପେକ୍ଷାରତ ଜନସମାଗମ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଇଟିଭି ଭାରତ 2026ର ପହଣ୍ଡିକୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର, ଶଙ୍ଖ ଓ ଝାଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଆଗେଇ ଚାଲୁଥିବା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲା।

108 ଗରାରେ ସ୍ନାନ

ତା'ପରେ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଭିତରେ ଥିବା ସୁନା କୂଅରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା 108 ଗରା ଜଳରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ସ୍ନାନ ପୂର୍ବରୁ ଜଳକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଓ କର୍ପୂର ଭଳି ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଯାଏ।

ଛେରା ପହଁରା

ସ୍ନାନ ପରେ ପୁରୀର ନାମମାତ୍ର ରାଜା ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜା ଛେରା ପହଁରା କରନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ବେଦୀକୁ ଝାଡ଼ୁ ମାରନ୍ତି। 2026ରେ ଏହି ନୀତି ଗଜପତି ଦିବ୍ୟସିଂହ ଦେବ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ରଥଯାତ୍ରାରେ ରଥ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୀତି କରାଯାଏ।

ହାତୀବେଶ (ଗଜବେଶ)

ସ୍ନାନ ପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ହାତୀବେଶରେ ସଜାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ହାତୀ ମୁଣ୍ଡର ବେଶ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ ପରି ଦେଖାଏ। ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଏହି ହାତୀ ରୂପକୁ ଏହି ଦିନର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।

ଅଣସର: ଦେବତାଙ୍କ ଏକାନ୍ତବାସ

ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ନାନ ଯୋଗୁଁ ଦେବତାମାନେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂରେଇ ରଖାଯାଏ। ଏହି ସମୟକୁ ଅଣସର (ଅନବସର ମଧ୍ୟ) କୁହାଯାଏ। ଅଣସର ସମୟରେ ସାଧାରଣ ଜନତା ଅଣସର ପଟି ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ତିନୋଟି ଚିତ୍ରିତ ପ୍ରତିମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୀର ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ପରମ୍ପରାରେ ତିଆରି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିକଳ୍ପ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଦର୍ଶାଏ। ରଥଯାତ୍ରାର କିଛି ପୂର୍ବରୁ ନବଯୌବନ ଦର୍ଶନ ("ଯୌବନ ରୂପ")ରେ ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି।

କେଉଁଠି ଓ କିପରି ପାଳିତ ହୁଏ?

ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ହୁଏ, ଯାହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ; 2026ରେ ଇଟିଭି ଭାରତ ଜଣାଇଥିଲା ଯେ ପ୍ରାୟ 80 ପ୍ଲାଟୁନ୍ ପୋଲିସ ମୁତୟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଭ୍ରମଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ପାଇଁ ପୁରୀ ଭ୍ରମଣ ଗାଇଡ୍ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ ଦେଖନ୍ତୁ।

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଘରୋଇ ଭୋଜି ଅପେକ୍ଷା ଏକ ମନ୍ଦିର ନୀତି, ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ପର୍ବ ଖାଦ୍ୟର ନାମ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୁରୀରେ ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ଦିରର ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରନ୍ତି।

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା କେବେ?

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପଡ଼େ, ସାଧାରଣତଃ ଜୁନ୍‌ରେ, ଏବଂ ରଥଯାତ୍ରା (ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା)ର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଆସେ।

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ରଥଯାତ୍ରା, ଅଣସର ପରେ ହେଉଥିବା ରଥ ପର୍ବ
• ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା, ମନ୍ଦିରର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପର୍ବ
• ନବକଳେବର, ଦାରୁ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ନବୀକରଣ
• ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ଅଣସର ପଟିର ଚିତ୍ରକଳା ପରମ୍ପରା