ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ନବକଳେବର (ଇଂରାଜୀରେ Navakalevara ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ) ହେଉଛି ସେହି ନୀତି ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୀର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଦାରୁ ବିଗ୍ରହକୁ ନୂଆ ବିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ବଦଳାଯାଏ। ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ "ନୂଆ ଶରୀର"। ଏହା କେବଳ ସେହି ବର୍ଷରେ ହୁଏ ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଆଷାଢ଼ ମାସ ପଡ଼େ, ସାଧାରଣତଃ 8, 11, 12 କିମ୍ବା 19 ବର୍ଷ ପରେ, ଏବଂ ସର୍ବଶେଷ ନବକଳେବର 2015ରେ ହୋଇଥିଲା।
ନବକଳେବରର ଅର୍ଥ କ'ଣ?
ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ନବ (ନୂଆ) ଓ କଳେବର (ଶରୀର)ର ସମାହାର। ଅଧିକାଂଶ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରର ପଥର ବା ଧାତୁ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ନୁହେଁ, ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ କାଠରେ ଖୋଦିତ। କାଠ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଆତ୍ମା ଯେପରି ନୂଆ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ, ସେହିପରି ଦେବତାମାନେ ସମୟେ ସମୟେ ପୁରୁଣା ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ନୂଆ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ନବକଳେବର ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀରର ନବୀକରଣ, ଦେବତାଙ୍କ ନିଜର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ।
ନବକଳେବର କେବେ ହୁଏ? ଅଧିକ ଆଷାଢ଼ ନିୟମ
ହିନ୍ଦୁ ଚାନ୍ଦ୍ର-ସୌର ପଞ୍ଜିକାରେ ଚାନ୍ଦ୍ର ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ସୌର ବର୍ଷ ସହ ତାଳମେଳ ରଖିବା ପାଇଁ କେଇ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ମାସ (ଅଧିକ ମାସ, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ମାସ ଆଷାଢ଼ରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ନବକଳେବର କରିବା ସୁବିଧାଜନକ ହୁଏ: ଅତିରିକ୍ତ ସମୟରେ ଗଛ ଖୋଜିବା, ବିଗ୍ରହ ଖୋଦିବା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା, ଏବଂ ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ପୁଣି ଖୋଲିବା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଜାଇବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ।
ଏହି ନିୟମ ଯୋଗୁଁ ନବକଳେବର କୌଣସି ସ୍ଥିର ଚକ୍ର ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ। ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ 8, 11, 12 ଓ 19 ବର୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
| ବର୍ଷ | ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ବ୍ୟବଧାନ |
|---|---|
| 1912 | — |
| 1931 | 19 ବର୍ଷ |
| 1950 | 19 ବର୍ଷ |
| 1969 | 19 ବର୍ଷ |
| 1977 | 8 ବର୍ଷ |
| 1996 | 19 ବର୍ଷ |
| 2015 | 19 ବର୍ଷ |
1912ରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ମାନକ ପ୍ରକାଶିତ ତାଲିକା ଅନୁସରଣ କରେ। ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ କମ୍ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ।
ନବକଳେବରର ପର୍ଯ୍ୟାୟ
ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ବାରଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ:
- ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା, ପବିତ୍ର ଗଛ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା
- ଦିବ୍ୟ ଗଛ (ଦାରୁ)ର ଚିହ୍ନଟ
- ଗଛ ନିକଟରେ ଅସ୍ଥାୟୀ କୁଡ଼ିଆ ନିର୍ମାଣ
- ଗଛ ସ୍ଥାନରେ ବୈଦିକ ନୀତି ଓ ହୋମ ଯଜ୍ଞ
- ପବିତ୍ର ଗଛ କାଟିବା ଓ ଆକାର ଦେବା
- କାଠଗଣ୍ଡିକୁ ପୁରୀକୁ ନେବା
- ମନ୍ଦିର ଭିତରେ କର୍ମଶାଳା ଓ ଘର ନିର୍ମାଣ
- ନୂଆ ବିଗ୍ରହ ଖୋଦେଇ
- ବ୍ରହ୍ମ ନୀତି (ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ସବ ଲୀଳା)
- ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋପନୀୟ ନୀତି (ଗୋଲକ ଲୀଳା)
- ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହଙ୍କ ସମାଧି (ପାତାଳି)
- ନୂଆ ବିଗ୍ରହର ସମାପ୍ତି (ସପ୍ତାବରଣ, ସ୍ତରଯୁକ୍ତ ଶେଷ କାମ)
ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା: ପବିତ୍ର ଗଛର ଖୋଜ
ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ, ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦଶମ ଦିନରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦଇତାପତି, ପତି ମହାପାତ୍ର, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବଢ଼େଇ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନେଇ ସେବକମାନଙ୍କ ଏକ ଦଳ ପୁରୀରୁ ବାହାରନ୍ତି।
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଖୋଜ ଦଳ କାକଟପୁରର ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ପବିତ୍ର ଗଛ କେଉଁଠି ମିଳିବ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶ ବିଶ୍ୱାସର ବିଷୟ, ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ନୀତିକୁ କିପରି ବୁଝନ୍ତି ସେଥିରେ ଏହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ।
ଗଛକୁ କ'ଣ ପବିତ୍ର କରେ?
ବିଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ବ ଗଛରୁ ଖୋଦିତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବଛାଗଲା ପରେ ଦାରୁ ବା ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ। ଚାରି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଗଛ ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଲକ୍ଷଣ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ସାଧାରଣତଃ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ର ଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ସଦୃଶ ପ୍ରାକୃତିକ ଚିହ୍ନ;
- ଜଳାଶୟ, ଶ୍ମଶାନ, ହୁଙ୍କା କିମ୍ବା ସାପ ଗାତ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥାନ;
- ଗଛରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ବସା ନଥିବା;
- ଚାରିପଟେ ଅନ୍ୟ ଗଛ ଓ ନିକଟରେ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର।
ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାଶିତ ବିବରଣୀ ସବିଶେଷରେ ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ଦାରୁ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
ବ୍ରହ୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ସ୍ଥାନାନ୍ତର
ସବୁଠାରୁ ଗୋପନୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହରୁ ନୂଆ ବିଗ୍ରହକୁ ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପଦାର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମ ପଦାର୍ଥ)ର ସ୍ଥାନାନ୍ତର। ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ ଏହା ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର 14ତମ ଦିନ ଗଭୀର ରାତିରେ ହୁଏ। ସମ୍ବାଦ ଇଂଲିଶ୍ର 2015ର ଏକ ଖବରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ଯେ କେବଳ ପତି ମହାପାତ୍ର ଓ ତିନିଜଣ ବରିଷ୍ଠ ଦଇତାପତି ସେବକ (ବଡ଼ଗ୍ରାହୀ) ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଦୀପର ଆଲୋକରେ ପ୍ରାୟ ଅନ୍ଧାରରେ ଏହି ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ପଟି ବନ୍ଧାଯାଏ ବୋଲି ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାସଟି ଏକ ଭୁଲ ଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା।
ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହଙ୍କ ସମାଧି
ତା'ପରେ ପୁରୁଣା ଦାରୁ ଶରୀରଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଭିତରେ କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ପୋତାଯାଏ। ନୂଆ ବିଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ରଙ୍ଗ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପର୍ବ ଋତୁ ରଥଯାତ୍ରା ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇବା ସହ ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି।
ନବକଳେବର 2015
2015ର ନବକଳେବର 19 ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ 21ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ନବକଳେବର ଥିଲା।
| ପର୍ଯ୍ୟାୟ | 2015 |
|---|---|
| ବନଯାଗ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ | ମାର୍ଚ୍ଚ 2015 |
| ବ୍ରହ୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ | ଜୁଲାଇ 2015ର ମଧ୍ୟଭାଗ, ରାତିରେ, ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ବର ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ |
| ନୂଆ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ସହ ରଥଯାତ୍ରା | 18 ଜୁଲାଇ 2015 |
| ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ଦର୍ଶକ | ସେତେବେଳେ ପ୍ରକାଶିତ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ତିରିଶ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ |
ଏହି ଉତ୍ସବ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା, ଏବଂ 2015ରେ କିଛି ସେବକ ବହୁ ଦିନ ଧରି ବାହାର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଗୋପନ ରଖାଯାଇଥିବା ନୀତିର ସବିଶେଷ ବିଷୟରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ନବକଳେବର କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
- ଜୀବନ୍ତ ପରମ୍ପରା। ମୁଖ୍ୟ ବିଗ୍ରହଙ୍କ ସାମୟିକ ନବୀକରଣ ଦାରୁ ଦେବତା ଓ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ସେବକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
- ଦଇତାପତିଙ୍କ ଭୂମିକା। ଗଛ ଖୋଜିବାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଇତାପତି ସେବକମାନେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ନିଅନ୍ତି।
- ଗଣ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା। ନବକଳେବର ବର୍ଷରେ ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଓ ରଥଯାତ୍ରା ସମେତ ପର୍ବ ଋତୁରେ ପୁରୀକୁ ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ଆସନ୍ତି।