କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ – ଇତିହାସର ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ

କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ (ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୧) ବିଶ୍ୱ ଇତିହାସର ଅନ୍ୟତମ ଭୟାବହ ତଥା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ। ଏହା ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ କଳିଙ୍ଗ (ପ୍ରାୟ ବର୍ତ୍ତମାନର ଓଡ଼ିଶା ଓ ଉତ୍ତର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ) ମଧ୍ୟରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଲା। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଧଉଳି ନିକଟରେ ଦୟା ନଦୀ କୂଳରେ ଲଢ଼ାଯାଇଥିଲା।

ଯୁଦ୍ଧର ବିଭୀଷିକା

ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଆଶାରେ ଅଶୋକ କଳିଙ୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। କଳିଙ୍ଗର ବୀର ସୈନିକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ିଥିଲେ।

• କ୍ଷୟକ୍ଷତି: ଅଶୋକଙ୍କ ନିଜ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳାଲେଖ (Rock Edict XIII) ଅନୁସାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ୧ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ୧.୫ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ନିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାପରେ ଆହୁରି ଅନେକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।
• ଦୟା ନଦୀର ରକ୍ତସ୍ରୋତ: ଲୋକପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟାବହତା ଏତେ ଥିଲା ଯେ ଦୟା ନଦୀର ପାଣି ରକ୍ତରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ଅଶୋକଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳାଲେଖରେ ଅଶୋକ ନିଜେ କଳିଙ୍ଗ ବିଜୟ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାଇଁ ଗଭୀର ଅନୁତାପ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ବିନାଶ ଆଣିଥାଏ। ସେ 'ଦିଗ୍‌ବିଜୟ' ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ଧର୍ମବିଜୟ'ର ପଥ ବାଛିଲେ।

ଧଉଳି ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ

ଅଶୋକ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଶାନ୍ତି ଓ ଅହିଂସାର ପ୍ରଚାର କଲେ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଧଉଳି ଗିରିରେ ଥିବା ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଏହାର ମୂକସାକ୍ଷୀ। ଲକ୍ଷଣୀୟ ଯେ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିବା ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳାଲେଖ ଧଉଳି ଓ ଜଉଗଡ଼ରେ ଖୋଦିତ ହୋଇନାହିଁ; ତା' ବଦଳରେ କଳିଙ୍ଗର ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାନବୀୟ ଶାସନ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ଜାପାନ ଓ କଳିଙ୍ଗର ବୌଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଧଉଳି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ ଆଜି ବିଶ୍ୱକୁ ଶାନ୍ତିର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି।

କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଏକ ଲଢ଼େଇ ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ମାନବିକତାର ବିଜୟର ଆରମ୍ଭ।