ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା — ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଦର୍ପଣ

ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ୩୩ଟି ପଥରକଟା ଗୁମ୍ଫାର ସମାହାର (ଉଦୟଗିରିରେ ୧୮ଟି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ୧୫ଟି)। ପୁରାତନ କଳିଙ୍ଗର ମହାନ ସମ୍ରାଟ ମେଘବାହନ ମହାରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ଜୈନ ପଥରକଟା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ

ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ — ମହାନ ନିର୍ମାତା

ଖାରବେଳ ଥିଲେ ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗର (ଓଡ଼ିଶା) ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଥା ଯଶସ୍ୱୀ ସମ୍ରାଟ:

ସେ ଥିଲେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା, କଳାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜୈନ ଶାସକ। ସେ ମଗଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ

ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ:

• ✦ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ଏବଂ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ଖୋଦିତ।
• ✦ହାତୀଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ଉପରେ ଥିବା ଏହି ଶିଳାଲେଖରେ ୧୭ ଧାଡ଼ି ଲେଖା ଅଛି।
• ✦ଏହା ଖାରବେଳଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କ ଶାସନର ୧୩ତମ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
• ✦ମେଘବାହନ ଖାରବେଳ ନନ୍ଦ ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥିବା କାଳିଙ୍ଗ ଜିନସନ (ଜୈନ ମୂର୍ତ୍ତି) କୁ ମଗଧରୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିବା କଥା ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ

ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା (୧୮ଟି ଗୁମ୍ଫା)

ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା (୧୫ଟି ଗୁମ୍ଫା)

ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୈନ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ (ବିହାର) ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା, ବିଶେଷକରି ବର୍ଷାଋତୁ (ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟା) ସମୟରେ:

• ✦ଗୁମ୍ଫାର କୋଠରୀ ଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଓ ନିମ୍ନ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ନିରାଡ଼ମ୍ବର ଜୀବନର ସୂଚନା ଦିଏ।
• ✦ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ପ୍ରହରୀ (ଦ୍ୱାରପାଳ) ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ କରାଯାଇଛି।
• ✦ଛାତରୁ ବର୍ଷା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି।

ରାଣୀ ଗୁମ୍ଫା (ମହାରାଣୀଙ୍କ ଉଆସ)

ଏହା ହେଉଛି ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଗୁମ୍ଫା:

• ✦ଏହା ଏକ ଦୁଇ ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫା।
• ✦ନିମ୍ନ ମହଲାରେ ୭ଟି ଏବଂ ଉପର ମହଲାରେ ୯ଟି କୋଠରୀ ଅଛି।
• ✦ଏହାର କାନ୍ଥରେ ରାଜକୀୟ ସଭାକାର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଶ୍ୟ, ନୃତ୍ୟରତା ନାରୀ ଏବଂ ବାଦ୍ୟକାରମାନଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ଶିଳ୍ପକଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ପରିଦର୍ଶନ ସୂଚନା

ସମୟ ଏବଂ ଟିକେଟ୍

• ✦ଖୋଲା ରହିବା ସମୟ: ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
• ✦ପ୍ରବେଶ ଶୁଳ୍କ: ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ₹୨୫, ବିଦେଶୀଙ୍କ ପାଇଁ ₹୩୦୦ (୧୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଛୁଆଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣା)
• ✦ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ: ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ

ସତର୍କତା

• ✦ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢିବା ପାଇଁ ଆରାମଦାୟକ ଯୋତା ପିନ୍ଧିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର।
• ✦ଏଠାରେ ବହୁତ ମାଙ୍କଡ଼ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଖୋଲାଖୋଲି ଧରିବା ଅନୁଚିତ୍।

---

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ: କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର • କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ