ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି (1914–1991) ଥିଲେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଔପନ୍ୟାସିକ, ଗାଳ୍ପିକ ଓ ଅନୁବାଦକ, ଏବଂ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ। କୋରାପୁଟର ଆଦିବାସୀ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ତିନି ଦଶନ୍ଧିର ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ଆଧାର କରି ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି ପରଜା, ଅମୃତର ସନ୍ତାନ ଓ ମାଟିମଟାଳ ଭଳି ଉପନ୍ୟାସ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ କଥାସାହିତ୍ୟକୁ ସାମାଜିକ ଓ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବାସ୍ତବବାଦର ଏକ ନୂଆ ଗଭୀରତା ଦେଇଥିଲା।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି 20 ଏପ୍ରିଲ 1914ରେ କଟକ ଉପକଣ୍ଠର ଗ୍ରାମ ନାଗବାଲିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ନାମ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ମହାନ୍ତି ଓ ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ବୋଲି ଦର୍ଶାଏ। ସେ କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ ଓ ପାଟନା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ି ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ବୃତ୍ତି

1938ରେ ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ 1969ରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ। ଦି ୱାୟାର ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ତାଙ୍କ ସେବାର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଅବିଭକ୍ତ କୋରାପୁଟର ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିତିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ କନ୍ଧ, ପରଜା, ଗଦବା ଓ ସଉରା ସମୁଦାୟଙ୍କ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କ କଥାସାହିତ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ତାଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ଉଭୟକୁ ଗଢ଼ିଥିଲା।

ଅବସର ପରେ ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଇଂରାଜୀ ବିଭାଗରେ ସୃଜନାତ୍ମକ ଲେଖା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁଦାନ ଆୟୋଗର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଅତିଥି ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ପଦ ଧାରଣ କରିଥିଲେ (ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ 1976ରୁ)। ଜୀବନର ଶେଷ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ସେ କାଲିଫର୍ଣ୍ଣିଆର ସାନ ହୋସେ ଷ୍ଟେଟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ 20 ଅଗଷ୍ଟ 1991ରେ ସାନ ହୋସେରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।

ସାହିତ୍ୟ ରଚନା

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କୁ 25ଟି ଉପନ୍ୟାସ, 11ଟି ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ, ନାଟକ, ଜୀବନୀ, ଏକ ଆତ୍ମଜୀବନୀ, ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ଅନୁବାଦର ଶ୍ରେୟ ଦିଏ; ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ଦିଅନ୍ତି।

ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ

• ଆଦିବାସୀ ଜୀବନ: କୋରାପୁଟର ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ, ସେମାନଙ୍କ ଜମି, ରୀତିନୀତି ଏବଂ ମହାଜନ ଓ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଶୋଷଣର ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ, ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ରଣ।
• ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶା: ଚାଷୀ, ପରିବାର ଓ ଗାଁର ଅନ୍ତର୍ଜୀବନ।
• ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ କ୍ଷତି: ଆଧୁନିକୀକରଣ, ଋଣ ଓ ବିସ୍ଥାପନର ଚାପ।

ପରଜା

ପରଜା (1945) କୋରାପୁଟ ପାହାଡ଼ର ପରଜା ଜନଜାତିର ଏକ ପରିବାରକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେତେବେଳେ ଋଣ ବନ୍ଧନ ଓ ଶୋଷଣ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନଧାରାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦରେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ବହୁଳ ପଠିତ ଓଡ଼ିଆ ଉପନ୍ୟାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଏବଂ ଦି ୱାୟାର ଏହାକୁ ଖଣି ନେଇ ଆଧୁନିକ ବିବାଦର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜୀବନ୍ତ ଜଗତ ଭାବେ ଦେଖିଥିବା ଏକ କୃତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ଅମୃତର ସନ୍ତାନ

କନ୍ଧ ଜୀବନର ଉପନ୍ୟାସ ଅମୃତର ସନ୍ତାନ (1947) 1955ରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲା, ଯେଉଁ ବର୍ଷ ପ୍ରଥମ ଥର ଏହି ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ମାଟିମଟାଳ

ମାଟିମଟାଳ (ଉର୍ବର ମାଟି, 1964) ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ବୃହତ୍ ଉପନ୍ୟାସ। ଏହା 1973 ପାଇଁ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲା। 1973 ପୁରସ୍କାରଟି ଏକ ଯୁଗ୍ମ ପୁରସ୍କାର ଥିଲା, ଯାହା କନ୍ନଡ଼ କବି ଡି. ଆର୍. ବେନ୍ଦ୍ରେଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ କବିତା ସଂକଳନ ନାକୁ ତନ୍ତି ପାଇଁ ଅଂଶୀଦାର ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ବର୍ଷଟି 1974 ବୋଲି ଦର୍ଶାଏ, ଯାହା ପ୍ରଦାନର ବର୍ଷ ହୋଇପାରେ; ଓଡ଼ିଶାପୋଷ୍ଟ ଓ ଦି ୱାୟାର ସମେତ ଅଧିକାଂଶ ତାଲିକା 1973 ଦର୍ଶାଏ।

ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ

• ଅମୃତର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (1955)।
• ସୋଭିଏତ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନେହେରୁ ପୁରସ୍କାର (1970), ଯାହାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ମାକ୍ସିମ ଗୋର୍କିଙ୍କ ତାଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ ସହ ଯୋଡ଼େ।
• ମାଟିମଟାଳ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର (1973), ଡି. ଆର୍. ବେନ୍ଦ୍ରେଙ୍କ ସହ ଅଂଶୀଦାର; ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନପୀଠ।
• ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଡି.ଲିଟ୍ (1975, ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ)।
• ସାହିତ୍ୟରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ପଦ୍ମଭୂଷଣ (1981)।

କର୍ଣ୍ଣେଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଦ୍ୱାନ ସତ୍ୟ ପି. ମହାନ୍ତି ତାଙ୍କୁ 20ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧର ସମ୍ଭବତଃ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଔପନ୍ୟାସିକ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଦି ୱାୟାର ଏହି ମତକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ସେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଯେତିକି ପରିଚିତ ହେବା କଥା, ସେତିକି ପରିଚିତ ନୁହନ୍ତି।

ପ୍ରମୁଖ କୃତି

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା
• କୋରାପୁଟ ଆଦିବାସୀ ଐତିହ୍ୟ ଭ୍ରମଣ ସୂଚୀ
• ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି
• ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ
• କଟକ ଜିଲ୍ଲା