ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ସାରଳା ଦାସ (Sarala Das) 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ କବି, ଯିଏ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଆଦିକବି (ପ୍ରଥମ କବି) ଭାବେ ପୂଜିତ ସାରଳା ଦାସ ସଂସ୍କୃତ ବଦଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥିତ ଭାଷାରେ ଲେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ମହାକାବ୍ୟର ତାଙ୍କ ପୁନର୍ବର୍ଣ୍ଣନା ଓଡ଼ିଆରେ ଏକ ଲିଖିତ ସାହିତ୍ୟିକ ପରମ୍ପରାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା।
ସାରଳା ଦାସ କେବେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ?
ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସଠିକ୍ ତାରିଖ ଲିପିବଦ୍ଧ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ କହେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରଖାଯାଇପାରେ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଗଜପତି ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ (ଶାସନ 1435–1467) ଶାସନ କାଳ ସହ ଜୋଡ଼ନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ମହାଭାରତ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ ସାରଳା ଦାସ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର କନକବତୀ ପାଟଣା (କନକପୁର) ଗାଁରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ପରିଡ଼ା ଭାବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ଖଣ୍ଡାୟତ (କୃଷକ-ସୈନିକ) ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେ ଗଜପତି ସେନାରେ ସୈନିକ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବୀ ସାରଳାଙ୍କ ସେବକ ଅର୍ଥରେ ସାରଳା ଦାସ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପୀଠ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଜଡ଼ିତ। ସେ ନିଜକୁ ଶୂଦ୍ରମୁନି ବୋଲି କହୁଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଏକ ବିନମ୍ର ଆତ୍ମପରିଚୟ।
କୁହାଯାଏ ଯେ ସଂସ୍କୃତରେ ତାଙ୍କର ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ବହୁତ କମ ଥିଲା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିବରଣୀ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେୟ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟକୁ ଦିଏ। ତାଙ୍କ କର୍ମଜୀବନ ଓ ରଚନା ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ ସେ ବୁଢ଼ା ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ମଠରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ
ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ମହାକାବ୍ୟର ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ମୁକ୍ତ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ପୁନର୍ବର୍ଣ୍ଣନା। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଦର୍ଶାଇଥିବା ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
- ଲୋକଙ୍କ ଭାଷା: ସେ ଦୈନନ୍ଦିନ କଥିତ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ସଂସ୍କୃତୀକରଣରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମହାକାବ୍ୟଟି ଗାଁ ଗହଳରେ ଆବୃତ୍ତି ଓ ବୁଝାଯାଇପାରିବ।
- ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶ: କାହାଣୀଟି ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୂଜାର ଉଲ୍ଲେଖ ସହ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଭୂଦୃଶ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ।
- ନୂଆ ଉପାଖ୍ୟାନ: ଏଥିରେ ସଂସ୍କୃତ ପାଠରେ ନଥିବା ଅନେକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଚରିତ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକମାନେ ଆଧାର କରିଥିଲେ।
- ସ୍ୱର: ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଭାବ ରୋମାଣ୍ଟିକ ନୁହେଁ, ବୀରତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁଦ୍ଧମୂଳକ, ଏବଂ ଲୋକଗୀତରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ଛନ୍ଦରେ ଏହାର ପଦକୁ ସରଳ, ବଳିଷ୍ଠ ଓ ସଙ୍ଗୀତମୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ପ୍ରେସ ଇନଫର୍ମେସନ ବ୍ୟୁରୋ (PIB) 2021ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲା ଯେ ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସାରଳା ଦାସଙ୍କୁ କେବଳ ଆଦିକବି ନୁହେଁ, "ଆଦି ଐତିହାସିକ" (ପ୍ରଥମ ଇତିହାସକାର) ଓ "ଆଦି ଭୂଗୋଳବିତ୍" (ପ୍ରଥମ ଭୂଗୋଳବିତ୍) ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, କାରଣ ମହାଭାରତ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ଓ ଭୂଗୋଳ ବିଷୟରେ ବହୁତ କିଛି ସଂରକ୍ଷିତ କରିଛି।
ଅନ୍ୟ ରଚନା
ମହାଭାରତ ବ୍ୟତୀତ ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ:
- ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଚନା ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ରାମାୟଣ ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ କାହାଣୀ।
- ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ, ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଭକ୍ତିମୂଳକ କାବ୍ୟ।
- ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବଚନିକା।
ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ
- ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ: ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସକାରମାନେ ସାରଳା ମହାଭାରତକୁ ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସାହିତ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ଗଣନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଞ୍ଚସଖା କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଆଗକୁ ବ୍ୟାପିଛି। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଦେଖନ୍ତୁ।
- ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା: 2021ର PIB ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓଡ଼ିଆକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତିକୁ ଆଂଶିକ ଭାବେ ସାରଳା ଦାସଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦୀର୍ଘ ସାହିତ୍ୟିକ ଐତିହ୍ୟ ସହ ଜୋଡ଼ିଥିଲା। ଓଡ଼ିଆର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ବିଷୟରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
- ଲୋକସ୍ମୃତି: ରଚନାର ପାଞ୍ଚ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମହାଭାରତ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆବୃତ୍ତି ଓ ପାଠ କରାଯାଉଛି।
ପ୍ରମୁଖ ରଚନା
| ରଚନା | ବର୍ଷ | ଟିପ୍ପଣୀ |
|---|---|---|
| ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ | ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ତାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଚନା ଭାବେ ବିବେଚିତ |
| ମହାଭାରତ (ସାରଳା ମହାଭାରତ) | ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ, କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ | ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ମହାକାବ୍ୟ; ଦୈନନ୍ଦିନ ଓଡ଼ିଆରେ ମୁକ୍ତ ପୁନର୍ବର୍ଣ୍ଣନା |
| ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ | ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଭକ୍ତିମୂଳକ କାବ୍ୟ |
| ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବଚନିକା | ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ଛୋଟ ଭକ୍ତିମୂଳକ ରଚନା |
ରଚନାର ସଠିକ୍ ବର୍ଷ ଜଣା ନାହିଁ; ବିଦ୍ୱାନମାନେ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳ ଆଧାରରେ ରଚନାଗୁଡ଼ିକର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସମୟରେଖା
| ତାରିଖ | ଘଟଣା |
|---|---|
| ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ 15ଶ ଶତାବ୍ଦୀ | କନକବତୀ ପାଟଣାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ପରିଡ଼ା ଭାବେ ଜନ୍ମ (ବର୍ଷ ଅଜଣା) |
| 1435 | କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ହେଲେ |
| 1435–1467 | ଏହି ଶାସନ କାଳରେ ସାରଳା ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ ଆରମ୍ଭ ଓ ରଚନା କରନ୍ତି |
| 2021 | ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତାଙ୍କୁ ଆଦିକବି, ଆଦି ଐତିହାସିକ ଓ ଆଦି ଭୂଗୋଳବିତ୍ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି (PIB) |