ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଥିଲେ 17ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଓ 18ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭର ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି, ଯିଏ କବିସମ୍ରାଟ (କବିମାନଙ୍କ ସମ୍ରାଟ) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଘୁମୁସରର ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ଜଣେ ରାଜକୁମାର ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ପ୍ରାୟତଃ ରୀତି ଯୁଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଅଳଙ୍କାରବହୁଳ, ଉଚ୍ଚ କାରିଗରୀପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈଳୀର ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଏବଂ ବୈଦେହୀଶବିଳାସ ଓ ଲାବଣ୍ୟବତୀ ଭଳି ତାଙ୍କ ରଚନା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ହୋଇ ରହିଛି।

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ କେବେ ଜୀବିତ ଥିଲେ?

ତାଙ୍କ ଜୀବନର ତାରିଖ ଅନିଶ୍ଚିତ। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ ସେ 1670 ଓ 1688 ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ବିବରଣୀ 1670 ବା 1688 ଦିଏ। ପ୍ରାୟ 1740କୁ ମୃତ୍ୟୁ ବର୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରାୟତଃ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ମତ ଭିନ୍ନ। ପାଠକମାନେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଷକୁ ଆନୁମାନିକ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର

ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଭଞ୍ଜନଗର ନିକଟରେ, ବ୍ରହ୍ମପୁରରୁ ପ୍ରାୟ 80 km ଦୂରରେ, ଘୁମୁସର ଜମିଦାରୀର କୁଳଡ଼ା (କୁଲ୍ଲଡ଼ା)ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଶାସକ ଭଞ୍ଜ ପରିବାରର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାସନରେ ତାଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଆଗ୍ରହ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ କାବ୍ୟରେ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ।

କବିତା ପରିବାରରେ ଥିଲା: ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ରାଜା ଧନଞ୍ଜୟ ଭଞ୍ଜ ନିଜେ ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ କବି ଥିଲେ। ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଅମରକୋଷ, ତ୍ରିକାଣ୍ଡଶେଷ ଓ ମେଦିନୀ କୋଷ ଭଳି ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପଦ୍ୟର ଅସାଧାରଣ ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାରକୁ ବୁଝାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ନୟାଗଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ, ବାଣପୁର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଜଣେ ବିଦୁଷୀ ରାଜକୁମାରୀ ଥିଲେ ଯିଏ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ କର୍ମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।

କାବ୍ୟ ଓ ଶୈଳୀ

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ କାବ୍ୟ ପରିଚିତ:

• ଶାବ୍ଦିକ ନିପୁଣତା: ଶ୍ଳେଷ, ଦ୍ୱିଅର୍ଥ, ଅନୁପ୍ରାସ ଓ ଜଟିଳ ମିତ୍ରାକ୍ଷର ଯୋଜନା ପାଇଁ।
• ଆଙ୍ଗିକ ବନ୍ଧନ: ବୈଦେହୀଶବିଳାସରେ କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାଡ଼ି ସମାନ ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଓଡ଼ିଆ କାରିଗରୀ କାବ୍ୟର ଏକ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
• ଚିତ୍ର କାବ୍ୟ: ତାଙ୍କ ଚିତ୍ରକାବ୍ୟ ବନ୍ଧୋଦୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ନକ୍ସାରେ ସଜ୍ଜିତ ପଦ୍ୟର ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଇଛି।
• ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି: ଅନେକ ରଚନା ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରଚିତ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ।
• ସାଙ୍ଗୀତିକତା: ତାଙ୍କ ପଦ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ରାଗରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ଭଣ୍ଡାରର ଅଂଶ ହୋଇଛି।

ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ ସେ ପ୍ରାୟ 52ଟି ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରାୟ 22ଟି ବଞ୍ଚି ରହିଛି, ଏବଂ ଅନୁମାନ କରେ ଯେ ସେ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାଷାରେ ପ୍ରାୟ 32,300 ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ଗୀତାଭିଧାନ (ଗୀତାବିଧାନ) ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ପଦ୍ୟ ଅଭିଧାନ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ବିତର୍କ

କବିସମ୍ରାଟ ଉପାଧି ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଗଲା; ପୂର୍ବରୁ ସେ ବୀରବର ଉପନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରବହୁଳ ଶୈଳୀ ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଆଧୁନିକ କବି ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ସମର୍ଥକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରଶଂସକମାନେ ପରସ୍ପରର ଗୁଣ ଉପରେ ବିତର୍କ କରିଥିଲେ। ଆଜି ଉଭୟଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ।

ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ

• ଭଞ୍ଜନଗର: ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବରୁ ରସେଲକୋଣ୍ଡା ନାମରେ ପରିଚିତ ସହରଟି ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଭଞ୍ଜନଗର ଭାବେ ପୁନଃ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା।
• ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ: ତାଙ୍କ ଗୀତ (ଛାନ୍ଦ) ଏବେ ବି ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟରେ ପରିବେଷିତ ହୁଏ।
• ଗବେଷଣା: ତାଙ୍କ ରଚନା ଓଡ଼ିଶାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ଡକ୍ଟରେଟ୍ ଗବେଷଣାର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି।

ପ୍ରମୁଖ ରଚନା

ରଚନାର ସଠିକ୍ ବର୍ଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୁହେଁ।

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ସାରଳା ଦାସ
• ରାଧାନାଥ ରାୟ
• ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ
• ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା
• ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ