ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର (Gangadhar Meher, 1862–1924) ଥିଲେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ବରପାଲିର ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି, ଯିଏ ସ୍ୱଭାବ କବି ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରକୃତିର କବି ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ। ଏକ ବୁଣାକାର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଏବଂ କେବଳ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ପଢ଼ିଥିବା ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ ଏବଂ କାହାଣୀ କାବ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି ତପସ୍ୱିନୀ, ଯାହା ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଚନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଅନୁସାରେ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର 9 ଅଗଷ୍ଟ 1862, ଏକ ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ବର୍ତ୍ତମାନର ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବରପାଲିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଚୈତନ୍ୟ ମେହେର ଜଣେ ବୁଣାକାର ଥିଲେ, ଯିଏ ଗାଁର ବୈଦ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଏକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଚଳାଉଥିଲେ। ପରିବାରଟି ବୁଣାକାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଥିଲା, ଏବଂ ବାଳକ ଗଙ୍ଗାଧର ତନ୍ତରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷା ମିଡିଲ ଭର୍ନାକୁଲାର ମାନ, ପ୍ରାୟ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା। ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ଏହା ପରେ ସେ "ଔପଚାରିକ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ" ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧ୍ୟୟନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟର ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।

କର୍ମଜୀବନ

ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ସାଧାରଣ କିରାଣି ପଦରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଲେଖେ ଯେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚିଠି ଓ ଦରଖାସ୍ତ ଲେଖୁଥିଲେ, ତା'ପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜମିଦାର ଲାଲ ନୃପରାଜ ସିଂହଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆମିନ (ଜମି ମାପକ) ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ମହରିର (କିରାଣି) ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇ ସମ୍ବଲପୁର, ବିଜେପୁର, ପଦ୍ମପୁର ଓ ବରପାଲି ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କାମ କରିଥିଲେ। ଜୀବନସାରା ସେ ଏହି କାମ ସହ କବିତା ଲେଖିଚାଲିଥିଲେ।

କବିତା ଓ ବିଷୟବସ୍ତୁ

ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କାବ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ଲେଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକ ସତେଜ, ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ। ତାଙ୍କ କବିତା ଏଥିପାଇଁ ପରିଚିତ:

• ପ୍ରକୃତି: ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ଋତୁ ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନର ବିସ୍ତୃତ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱଭାବ କବି ଉପାଧି ଦେଇଥିଲା।
• ନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟି: ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ କବି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯିଏ "ସତ୍ୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ" ଏବଂ ମାନବତା ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଘନିଷ୍ଠ ସମନ୍ୱୟ ଖୋଜିଥିଲେ।
• କେନ୍ଦ୍ରରେ ନାରୀ: ତାଙ୍କର ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ରଚନା ନାରୀର ସହନଶୀଳତା ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ୱିନୀରେ ସୀତା।
• ସମନ୍ୱୟ: ତାଙ୍କ ରଚନା ପୁରୁଣା ଅଳଙ୍କୃତ ଶୈଳୀ ଓ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ସରଳ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ବାନ୍ଧେ।

ତପସ୍ୱିନୀ

ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ତପସ୍ୱିନୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାସିତ ହେବା ପରେ ସୀତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ବାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ସେହି ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ

• ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ: ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ହ୍ୟାଣ୍ଡବୁକ୍ ଅନୁସାରେ ସମ୍ବଲପୁର କଲେଜ 1944ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, 1949ରେ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର କଲେଜ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ 30 ମେ 2015ରେ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଭାବେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା।
• ଗଙ୍ଗାଧର ଜାତୀୟ କବିତା ପୁରସ୍କାର: ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛି ଏବଂ ଭାରତୀୟ କବିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ।
• ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା: ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ।

ପ୍ରମୁଖ ରଚନା

ବ୍ୟବହୃତ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଚନାର ପ୍ରକାଶନ ବର୍ଷ ଯାଞ୍ଚ କରିହେଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା
• ସମ୍ବଲପୁର ଇତିହାସ
• ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଓ ବୁଣାକାମ
• ରାଧାନାଥ ରାୟ
• ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ