ବାଜି ରାଉତ

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ବାଜି ରାଉତ (1926–1938) ଓଡ଼ିଶାର ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳକଣ୍ଠପୁରର ଜଣେ 12 ବର୍ଷର ନାଉରୀ ବାଳକ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅକ୍ଟୋବର 1938ରେ ପୋଲିସକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ ପାର କରାଇବାକୁ ମନା କରିବା ପରେ ପୋଲିସ ଗୁଳି କରି ମାରିଦେଇଥିଲା। ଢେଙ୍କାନାଳ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ବାଜି ରାଉତଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ପ୍ରତୀକ କରିଦେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଭାରତର ସର୍ବକନିଷ୍ଠ ଶହୀଦ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ବାଜି ରାଉତ 5 ଅକ୍ଟୋବର 1926ରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଗାଁରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବାଜି ଛୋଟ ଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତା ହରି ରାଉତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାତା ରାନିଆ ଦେବୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପାଳିଥିଲେ; ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ସେ ଗାଁରେ ଧାନ କୁଟି ପରିବାର ଚଳାଉଥିଲେ। ନଦୀକୂଳର ଅନ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ପରି ବାଜି ବ୍ରାହ୍ମଣୀରେ ଡଙ୍ଗା ପାରିକରା ବାଳକ ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ।

ଢେଙ୍କାନାଳ ଓ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନ

1930 ଦଶକରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ରାଜା ଶଙ୍କର ପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ଏକ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଭାରି କର ଓ ବେଠି ବେଗାରିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶାସନ ତଥା ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରିଟିଶ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ଗଢ଼ି ଉଠିଲା। ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ ପରେ ବୀର ବୈଷ୍ଣବ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ନେତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। ବାଜି ରାଉତ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳର ଶିଶୁ ଶାଖା ବାନର ସେନାର ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଘାଟରେ ପହରା ଦେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା

ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ କାଳରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଶୀୟ (ଗଡ଼ଜାତ) ରାଜ୍ୟକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଥିଲା, ଯାହାର ଶାସକମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଅଧୀନରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। 1930 ଦଶକରେ ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଟିରେ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ (ପ୍ରଜା ସଂଘ) ଆନ୍ଦୋଳନ ଉଠିଲା, ଯାହା ଅତ୍ୟାଚାରୀ କରରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଶାସନରେ ଏକ ସ୍ୱର ଦାବି କରୁଥିଲା। 1938ର ଢେଙ୍କାନାଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହି ସଂଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ ହେଲା, ମୁଖ୍ୟତଃ ନୀଳକଣ୍ଠପୁରରେ ହୋଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗୁଁ, ଏବଂ ଏହା ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ବୃହତ୍ତର ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଯୋଡ଼ିଦେଲା।

10–11 ଅକ୍ଟୋବର 1938ର ରାତି

ଦି କ୍ୱିଣ୍ଟ ଅନୁସାରେ, ପୋଲିସ ଭୁବନ ଥାନା ବାହାରେ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳର ଏକ ପ୍ରତିବାଦ ଉପରେ ଗୁଳି ଚଳାଇଥିଲା। ପୋଲିସ ଫେରିବା ବେଳେ ସେମାନେ ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଘାଟରେ ପହଞ୍ଚି ନିଜ ଡଙ୍ଗାରେ ପହରା ଦେଉଥିବା ବାଜି ରାଉତଙ୍କୁ ନଦୀ ପାର କରାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ମନା କଲେ। ଜଣେ ପୋଲିସ ତାଙ୍କୁ ପିଟିଲା ଓ ତା'ପରେ ଗୁଳି ଚଳାଇଲା, ଏବଂ ବାଜି ରାଉତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।

କିଛି ସବିଶେଷ ବିଷୟରେ ବିବରଣୀଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ:

• ତାରିଖ: କିଛି ଉତ୍ସ 10 ଅକ୍ଟୋବର 1938 ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି 11 ଅକ୍ଟୋବର 1938 ଦିଅନ୍ତି; ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ରାତିରେ, ତାରିଖ ବଦଳିବା ସମୟ ଆଖପାଖରେ ଘଟିଥିଲା।
• ଅନ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ: ସେହି ରାତିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରାଯାଇଥିଲେ। ଦି କ୍ୱିଣ୍ଟ ନାଉରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଲ୍ଲିକ ଓ ଫଗୁ ସାହୁଙ୍କ ନାମ ଦିଏ; ଜନତା ୱିକ୍ଲି ବାଜିଙ୍କ ସହ ମାରାଯାଇଥିବା ଛଅ ଜଣଙ୍କ ତାଲିକା ଦିଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଲ୍ଲିକ ଓ ଫଗୁ ସାହୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରେ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଜନତା ୱିକ୍ଲି ଲେଖେ ଯେ ମୃତଦେହଗୁଡ଼ିକୁ କଟକ ନିଆଯାଇ 13 ଅକ୍ଟୋବର 1938ରେ ଖାନନଗରରେ ଦାହ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କବି ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ ସମେତ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ସମ୍ମାନ

• ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ କବିତା: ଓଡ଼ିଆ କବି ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟ 1938ରେ ବାଜି ରାଉତ କବିତା ଲେଖିଥିଲେ। ହରୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ କୃତ ଏହାର ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ ଏହା କହି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେ ସେହି ଶିଖା ଚିତାର ନିଆଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆଲୋକ।
• ସର୍ବକନିଷ୍ଠ ଶହୀଦ: ଓଡ଼ିଶାରେ ତାଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଶହୀଦ ଦିବସରେ ବାଜି ରାଉତଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ସର୍ବକନିଷ୍ଠ ଶହୀଦ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ।
• ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର: ଓଡ଼ିଶାବାଇଟ୍ସ ଚିନ୍ମୟ ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ 2018ର ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର Baji – the Immortal Boat Boyର ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।
• କ୍ରୀଡ଼ା: 2022ରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ବାଜି ରାଉତ କପ୍, ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା।

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା
• ରମାଦେବୀ ଚୌଧୁରୀ
• ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ
• ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ
• ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ ସଂକ୍ଷେପରେ