ରମାଦେବୀ ଚୌଧୁରୀ

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ରମାଦେବୀ ଚୌଧୁରୀ (Rama Devi Choudhury, 1899–1985), ଯାହାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶା ସାରା କେବଳ ମା (ମାଆ) ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଓ ଗାନ୍ଧିବାଦୀ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ। ରମାଦେବୀ 1921ରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର କାରାରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ 1947 ପରେ ଭୂଦାନ ଓ ଗ୍ରାମଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନ, ହରିଜନ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କଲ୍ୟାଣ ତଥା ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର

ରମାଦେବୀ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁସାରେ, ସେ 3 ଡିସେମ୍ବର 1899ରେ କଟକରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଥିଲେ ଗୋପାଳବଲ୍ଲଭ ଦାସ ଓ ବସନ୍ତକୁମାରୀ ଦେବୀ, ଏବଂ ସେ ସେହି ଯୁଗର ଅଗ୍ରଣୀ ଓଡ଼ିଆ ଜନନେତା ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ଭାଣିଜୀ ଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସହ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦାନ

ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମୋଡ଼ ଆସିଥିଲା 23 ମାର୍ଚ୍ଚ 1921ରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କଟକରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ। ଫେମିନିଜମ୍ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏହି ପ୍ରକାରର ପ୍ରଥମ ସାର୍ବଜନୀନ ସଭା ଥିଲା। ରମାଦେବୀ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସେହି ବର୍ଷ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରାମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ଖଦି ସୂତା କାଟିବା ଓ ବିଦେଶୀ ଜିନିଷ ବର୍ଜନ ପାଇଁ ସଂଗଠିତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

କାରାବାସ

ରମାଦେବୀ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ:

• 1930: ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଓ ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ; ରମାଦେବୀ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଏହି ଗିରଫଦାରିର ତାରିଖ 8 ନଭେମ୍ବର 1930 ବୋଲି ଦର୍ଶାଏ।
• 1932: ଆନ୍ଦୋଳନରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକା ପାଇଁ ପୁଣି ଗିରଫ, ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁସାରେ 26 ଜାନୁଆରୀ 1932ରେ।
• 1942: ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭରେ 9 ଅଗଷ୍ଟ 1942ରେ ଗିରଫ।

କିଛି ବିବରଣୀରେ 1921 ଓ 1936ରେ ମଧ୍ୟ ଗିରଫଦାରିର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଗିରଫଦାରିର ସଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ।

ଗଠନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ

ଅନେକ ଗାନ୍ଧିବାଦୀଙ୍କ ପରି, ରମାଦେବୀ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିବାଦ ସହ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି:

• ବର୍ତ୍ତମାନର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବରୀଠାରେ ସେବାଘର (Seva Ghar) ଆଶ୍ରମ, ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁସାରେ ଗାନ୍ଧୀ 20 ମଇ 1934ରେ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିଥିଲେ; ଏହା ବନ୍ୟାପୀଡ଼ିତ ଗାଁ ପାଇଁ ଏକ ରିଲିଫ୍ ପ୍ରୟାସ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରେ ଏକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ହୋଇଥିଲା।
• ପରେ ହରିଜନ ସେବା ସଂଘ ରୂପ ନେଇଥିବା ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ।
• ହସ୍ତ-ସୂତାକଟା ଓ ବୁଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ଉତ୍କଳ ଖଦି ମଣ୍ଡଳ।
• ରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁରରେ ଏକ ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାଲୱାଡ଼ି (ପ୍ରାକ୍-ବିଦ୍ୟାଳୟ)।
• 1950ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଡୁମୁରୁଗେଡ଼ାରେ ଏକ ଆଦିବାସୀ କଲ୍ୟାଣ କେନ୍ଦ୍ର।
• କଟକରେ ଏକ ଶିଶୁ ବିହାର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଏକ କର୍କଟ ରୋଗ ଚିକିତ୍ସାଳୟ।

ଭୂଦାନ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ରମାଦେବୀ ବିନୋବା ଭାବେଙ୍କ ଭୂଦାନ (ଭୂମି ଦାନ) ଓ ଗ୍ରାମଦାନ (ଗ୍ରାମ ଦାନ) ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। 1952ରୁ, ବିଭିନ୍ନ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାରା ପ୍ରାୟ 4,000 km ପଦଯାତ୍ରା କରି ଭୂସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଭୂମିହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମି ଦାନ କରିବାକୁ ରାଜି କରାଇଥିଲେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶାନ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲେ ଏବଂ 22 ଜୁଲାଇ 1985ରେ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ।

ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ

• ଗଠନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯମୁନାଲାଲ ବଜାଜ ପୁରସ୍କାର (1981)।
• ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସମ୍ମାନସୂଚକ ଡକ୍ଟରେଟ୍ (1984)।
• ରମାଦେବୀ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଭୁବନେଶ୍ୱର: 1964ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସରକାରୀ ମହିଳା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 30 ମଇ 2015ରେ ଏହାକୁ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଉନ୍ନୀତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ହେଲା। ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ କେଉଁ ବର୍ଷ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ନାମ ପାଇଲା, ସେ ବିଷୟରେ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଅଛି।
• ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟତମ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲେଖା

• ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
• ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ
• ବାଜି ରାଉତ
• ଓଡ଼ିଶାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସ
• କଟକ ଜିଲ୍ଲା