ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ (1809–1884) ଥିଲେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ବଲପୁରର ଚୌହାନ ଶାସକ ପରିବାରର ଜଣେ ରାଜକୁମାର, ଯିଏ ପ୍ରାୟ ଚାରି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ 1857 ବିଦ୍ରୋହର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରୁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଗରିଲା ଅଭିଯାନ ଚଳାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଜୀବନର ପ୍ରାୟ 37 ବର୍ଷ ବ୍ରିଟିଶ କାରାଗାରରେ କଟାଇ 1884ରେ ଅସୀରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ 23 ଜାନୁଆରୀ 1809ରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ସମ୍ବଲପୁରଠାରୁ ପ୍ରାୟ 35 km ଦୂର (eSamskriti ଅନୁସାରେ ଦୂରତା) ଗ୍ରାମ ଖିଣ୍ଡାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଧର୍ମ ସିଂହ ସମ୍ବଲପୁରର ଶାସକ ଚୌହାନ ବଂଶର ଥିଲେ, ଯାହା ନିଜର ବଂଶ 16ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ରାଜା ମଧୁକର ସାଏଙ୍କଠାରୁ ଗଣନା କରୁଥିଲା। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ସାତ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟନ୍ତ ସାଏ ପରେ ତାଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଓ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ।

ସମ୍ବଲପୁର ଉତ୍ତରାଧିକାର ବିବାଦ

1827ରେ ସମ୍ବଲପୁରର ମହାରାଜ ସାଏ ପୁଅ ନଥାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାରୁ, ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଚୌହାନ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ନିଜକୁ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କଲେ। ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏହା ବଦଳରେ ସ୍ୱର୍ଗତ ରାଜାଙ୍କ ବିଧବା ରାଣୀ ମୋହନ କୁମାରୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦାବିଦାର ନାରାୟଣ ସିଂହଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଓ ତାଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଞ୍ଚଳର ଗୋଣ୍ଡ ଜମିଦାରମାନେ ଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। eSamskriti ତାଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଆରମ୍ଭ 1827 ବୋଲି କହେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବୟସ ପ୍ରାୟ 18 ଥିଲା।

ହଜାରିବାଗରେ କାରାବାସ

1840ରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଉଦ୍ୟନ୍ତ ସାଏ ଓ ତାଙ୍କ ଦଦା ବଳରାମ ସିଂହ ଧରାପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହଜାରିବାଗ ଜେଲ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ)କୁ ପଠାଗଲା। ବଳରାମ ସିଂହଙ୍କ ଜେଲରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ପ୍ରାୟ 17 ବର୍ଷ ହଜାରିବାଗରେ ରହିଲେ।

1857 ବିଦ୍ରୋହ

1857ର ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ବିଦ୍ରୋହୀ ସିପାହୀମାନେ ହଜାରିବାଗ ଜେଲ ଭାଙ୍ଗି ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ସମେତ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ସମ୍ବଲପୁର ଫେରି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ରୋହର ନେତା ହେଲେ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ର ଘାଣ୍ଟିରୁ ତାଙ୍କ ବାହିନୀ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଏକ ଗରିଲା ଅଭିଯାନରେ ବ୍ରିଟିଶଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିଥିଲା; eSamskriti ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯେ ସେମାନେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ଅନ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅନେକ ସହଯୋଗୀ ଧରାପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଅନେକଙ୍କୁ ଔପନିବେଶିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ବିଚାର କରି ଫାଶୀ ଦେଲେ।

ଆତ୍ମସମର୍ପଣ, ପୁନଃଗିରଫ ଓ ମୃତ୍ୟୁ

1862ରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ବୁଝାମଣା ହୋଇଥିବା ସର୍ତ୍ତରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ। 1864ରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଗିରଫ କରାଗଲା — eSamskriti ଏହାକୁ ଏକ ମିଥ୍ୟା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଅଭିଯୋଗର ପରିଣାମ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ — ଏବଂ 1818ର ଏକ ଔପନିବେଶିକ ନିୟମ ଅଧୀନରେ ବିନା ବିଚାରରେ ଅଟକ ରଖାଗଲା। ଏପ୍ରିଲ 1866ରେ ତାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅ ଜଣ ରାଜନୈତିକ ବନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଅସୀରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଗଲା। ଓଡ଼ିଶାଟିଭି ଜଣାଏ ଯେ ଦୀର୍ଘ କାରାବାସ ସମୟରେ ସେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ 28 ଫେବୃଆରୀ 1884ରେ ଅସୀରଗଡ଼ରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ।

ଐତିହ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ

  • ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ବିମାନବନ୍ଦର, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା: 1 ନଭେମ୍ବର 2018ରେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ବିମାନବନ୍ଦରର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ PIB ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ "ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ" ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା।
  • ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ବୈଷୟିକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ (VSSUT), ବୁର୍ଲା: 1956ରେ ୟୁନିଭର୍ସିଟି କଲେଜ ଅଫ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, ବୁର୍ଲା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ 2009ରେ ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ।
  • ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଆୟୁର୍ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (VIMSAR), ବୁର୍ଲା: ବୁର୍ଲାର ମେଡିକାଲ କଲେଜ ତାଙ୍କ ନାମ ବହନ କରେ।
  • ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଷ୍ଟାଡିୟମ, ସମ୍ବଲପୁର।
  • ଜୟନ୍ତୀ: 23 ଜାନୁଆରୀରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବାର୍ଷିକୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ହୁଏ।

ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଇତିହାସ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ।

ସମୟରେଖା

ତାରିଖଘଟଣା
23 ଜାନୁଆରୀ 1809ସମ୍ବଲପୁର ନିକଟ ଖିଣ୍ଡାରେ ଜନ୍ମ
1827ମହାରାଜ ସାଏ ପୁଅ ନଥାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଉତ୍ତରାଧିକାର ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ଓ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ
1840ଉଦ୍ୟନ୍ତ ସାଏ ଓ ବଳରାମ ସିଂହଙ୍କ ସହ ଧରାପଡ଼ିଲେ; ହଜାରିବାଗ ଜେଲକୁ ପ୍ରେରିତ
1857ବିଦ୍ରୋହୀ ସିପାହୀମାନେ ହଜାରିବାଗ ଜେଲ ଭାଙ୍ଗିବାରୁ ମୁକ୍ତ; ସମ୍ବଲପୁରରେ ବିଦ୍ରୋହର ନେତୃତ୍ୱ
1857–1862ବ୍ରିଟିଶଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଗରିଲା ଅଭିଯାନ
1862ଆତ୍ମସମର୍ପଣ
1864ପୁନଃଗିରଫ ଓ ଅଟକ
ଏପ୍ରିଲ 1866ଅସୀରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର
1884, 28 ଫେବୃଆରୀଅସୀରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ
1956ୟୁନିଭର୍ସିଟି କଲେଜ ଅଫ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, ବୁର୍ଲା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ (2009ରେ VSSUT ନାମିତ)
2009ତାଙ୍କ ନାମରେ VSSUT ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା
1 ନଭେମ୍ବର 2018କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ବିମାନବନ୍ଦରକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରିବାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା