ରାଧାନାଥ ରାୟ

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ରାଧାନାଥ ରାୟ (1848–1908) ଥିଲେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଯିଏ କବିବର ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ବିବେଚିତ। ସଂସ୍କୃତ କ୍ଲାସିକ, ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ ଓ ଇଂରାଜୀ ରୋମାଣ୍ଟିକ କବିତାରୁ ପ୍ରେରଣା ନେଇ ରାଧାନାଥ ରାୟ ଚିଲିକା ଓ କେଦାରଗୌରୀ ପରି ଦୀର୍ଘ କାହାଣୀମୂଳକ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ କବିତା ଲେଖିଥିଲେ, ଏବଂ 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶାର ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ଓ ମଧୁସୂଦନ ରାଓଙ୍କ ସହିତ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ରାଧାନାଥ ରାୟ 28 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1848ରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର କେଦାରପୁରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଅଂଶ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ସେ ଏକ ଜମିଦାର ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ। ବାଲେଶ୍ୱର ବଙ୍ଗଳା ଓ ଓଡ଼ିଆ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିସରର ସୀମାରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକଙ୍କ ପରି ସେ ପ୍ରଥମେ ବଙ୍ଗଳାରେ ଲେଖିଥିଲେ: ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସଂକଳନ କବିତାବଳୀ ପ୍ରାୟ ଅଠର ବର୍ଷ ବୟସରେ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା, ତା'ପରେ ଲେଖାବଳୀ।

ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଓ ଓଡ଼ିଆର ରକ୍ଷକ

ରାଧାନାଥ ରାୟ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ବୃତ୍ତି ଗଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଦର୍ଶକ ପଦବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ କେତେକ ଅଧିକାରୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଯୁକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଆ କେବଳ ବଙ୍ଗଳାର ଏକ ଉପଭାଷା ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏହାକୁ ବଙ୍ଗଳା ଦ୍ୱାରା ବଦଳାଯିବା ଉଚିତ। ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ଓ ମଧୁସୂଦନ ରାଓଙ୍କ ସହିତ, ଓଡ଼ିଆକୁ ଶିକ୍ଷାର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ରଖିବା ଓ ଏହି ଭାଷାରେ ଏକ ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲେ। ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ଆମର ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ ପରିଚୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବ୍ୟାପକ ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲା।

କବିତା

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବଙ୍ଗଳା ରଚନା ପରେ ରାଧାନାଥ ରାୟ କେବଳ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିଲେ। ତାଙ୍କ କବିତା ଏହି କାରଣରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ:

• ନୂଆ ବିଷୟ: କେବଳ ଭକ୍ତିମୂଳକ ବା ରାଜଦରବାରୀ ପ୍ରେମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ, ଇତିହାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ।
• ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ: ୱାର୍ଡସୱାର୍ଥ, ସ୍କଟ୍ ଓ କିଟ୍ସଙ୍କ ପରି ଇଂରାଜୀ ରୋମାଣ୍ଟିକ ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି, ଏବଂ ଅମିତ୍ରାକ୍ଷର ଛନ୍ଦ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ପରି ପରୀକ୍ଷା ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ନୂଆ ଥିଲା।
• ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କାହାଣୀର ପୁନଃକଥନ: ଲାଟିନ ସମେତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉତ୍ସରୁ ନିଆଯାଇଥିବା କାହାଣୀକୁ ଓଡ଼ିଆ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ନୂଆ ରୂପ।
• ଦେଶପ୍ରେମ: ଓଡ଼ିଶାର ଅତୀତ ଗୌରବ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରତି ଏକ ଦୃଢ଼ ଭାବନା।

ଚିଲିକା

ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ-ମହାକାବ୍ୟ ଭାବେ ବିବେଚିତ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଉପରେ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ କବିତା। ଏହା ହ୍ରଦର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଏହାର ଚାରିପାଖର ଜୀବନ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିତା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ମହାଯାତ୍ରା

ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ମହାଯାତ୍ରା – ଯଯାତିକେଶରୀ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ମହାଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ରାଜା ଯଯାତି କେଶରୀଙ୍କ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଅତୀତ ପ୍ରତି ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ସାହିତ୍ୟିକ ବିବାଦ

ତାଙ୍କର ଆଧୁନିକ ଶୈଳୀ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରବହୁଳ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରଶଂସକମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ବିବାଦ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟରୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ସଂଜ୍ଞାୟିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା।

ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ସମ୍ମାନ

• କବିବର: ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ ଯେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବତନ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ବାମଣ୍ଡାର ରାଜା ସୁଧଳଦେବ ଏହି ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
• ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଜନକ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ସେହି କବି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଯିଏ ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟକୁ ଆଧୁନିକ ବିଷୟ ଓ ରୂପ ପାଇଁ ଖୋଲି ଦେଇଥିଲେ।
• ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ କବି: ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କୁ "ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ଜଣେ ଜାତୀୟ କବି" ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

ପ୍ରମୁଖ ରଚନା

ଅଲଗା ଅଲଗା ପ୍ରକାଶନ ବର୍ଷ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, କାରଣ ପରାମର୍ଶ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ ନାହିଁ।

ସମୟରେଖା

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା

• ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି
• ଚିଲିକା ହ୍ରଦ
• ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ
• ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର
• ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ