ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ: ରତ୍ନଗିରି, ଉଦୟଗିରି ଓ ଲଳିତଗିରି

ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଓଡ଼ିଶାର ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ କହିଲେ ତିନୋଟି ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀ — ରତ୍ନଗିରି, ଉଦୟଗିରି ଓ ଲଳିତଗିରି — କୁ ବୁଝାଏ, ଯାହା ଯାଜପୁର ଓ କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ବିରୂପା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ରେ ପରସ୍ପରର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗତ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଖନନ ହୋଇଥିବା ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାରେ ହଜାରେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟର ବୌଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ବିହାର, ସ୍ତୂପ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ କାହିଁକି ବୁଲିବେ?

ଏହି ତିନୋଟି ସ୍ଥଳୀ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆଜି ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଅଧିକ ପରିଚିତ ଓଡ଼ିଶା ଏକଦା ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ବିହାର ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସକ୍ରିୟ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଲଳିତଗିରିକୁ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଜଣାଶୁଣା ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ସ୍ଥଳୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ରତ୍ନଗିରି ପ୍ରାୟ 5ମରୁ 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ମିଳିଥିବା ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ ଉଦୟଗିରି ମାଧବପୁର ମହାବିହାର ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ପୁରୀ ଓ କୋଣାର୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ନିରବ, ଏବଂ କଳା, ଇତିହାସ ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱରେ ଆଗ୍ରହୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ପୁରସ୍କୃତ କରେ। ଏକ ବ୍ୟାପକ ମାର୍ଗ ପାଇଁ ଆମର ଓଡ଼ିଶା ବୌଦ୍ଧ ପଥ ଭ୍ରମଣ ସୂଚୀ ଦେଖନ୍ତୁ।

ରତ୍ନଗିରି

ରତ୍ନଗିରି ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) 1958ରୁ 1961 ମଧ୍ୟରେ ଦେବଲା ମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହାର ଖନନ କରିଥିଲା, ଏବଂ 1997ରୁ 2004 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆହୁରି କାମ ହୋଇଥିଲା। ସ୍ଥଳୀରେ ଅଛି:

• ବିହାର 1, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଯାହାର ସମୃଦ୍ଧ ଖୋଦିତ ପଥର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଭାରତରେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିହାର ଖୋଦେଇ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ।
• ଦୁଇଟି ଛୋଟ ବିହାର, ଯେଉଁଥିରୁ ଗୋଟିଏକୁ ସ୍ଥଳୀର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଅଟ୍ଟାଳିକା (ପ୍ରାୟ 5ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
• ପ୍ରାୟ 9ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତୂପ, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଶହ ଶହ ଛୋଟ ମାନସିକ ସ୍ତୂପ ଅଛି, ଅନେକ 9ମରୁ 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀର।
• ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ମୋହର, ପୋଡ଼ାମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଏକ ସ୍ଥଳ ସଂଗ୍ରହାଳୟ।

ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ରତ୍ନଗିରିରେ ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ବକ୍ରରେଖୀ ଛାତ ଥିବା ବିହାର ଅଛି। ରତ୍ନଗିରିକୁ ଏକଦା 7ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଚୀନା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ହ୍ୟୁଏନସାଂ (ଜୁଆନଜାଙ୍ଗ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାର ସହ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ 1990 ଦଶକରେ ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ି ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ସ୍ଥଳୀ ଆବିଷ୍କାର ପରଠାରୁ ସେହି ଚିହ୍ନଟ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ହୋଇଛି।

ଉଦୟଗିରି

ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଉଦୟଗିରିକୁ ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ତିନୋଟି ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ସବୁଠାରୁ ମନୋରମ ସ୍ଥଳୀ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଖନନ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଖନନ 1985ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଝିରେ ମଝିରେ ଚାଲିଥିଲା, 1990 ଦଶକର ଶେଷ ଓ 2000 ଦଶକର ଆରମ୍ଭରେ ଆହୁରି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହ। ଶିଳାଲେଖରୁ ମାଧବପୁର ମହାବିହାର ଓ ସିଂହପ୍ରସ୍ଥ ମହାବିହାର ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଦୁଇଟି ବିହାର ପରିସର ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ଚାରି ଦିଗରେ ଉପବିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିବା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତୂପ, ଇଟାର ମାନସିକ ସ୍ତୂପ, ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର ସମେତ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଶିଳାଲେଖ ଥିବା ଏକ ପଥର ପାହାଚ କୂଅ।

ଲଳିତଗିରି

କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଏବଂ ନଳତିଗିରି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଲଳିତଗିରି ବିରୂପା ଓ ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିହାରଟିକୁ 1ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ବୋଲି କହେ, ଏବଂ ଖନନରୁ ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ମୌର୍ଯ୍ୟ-ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରୁ ପ୍ରାୟ 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସତିର ସୂଚନା ଦିଏ। 1985ରୁ 1991 ମଧ୍ୟରେ ASIର ଖନନରେ ଧାତୁ ମଞ୍ଜୁଷା ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ସ୍ତୂପ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା: ଖୋଣ୍ଡାଲାଇଟ, ସାବୁନ ପଥର, ରୂପା ଓ ସୁନାର ଗୋଟିଏ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ର, ଯାହାର ସବୁଠାରୁ ଭିତର ପାତ୍ରରେ ଏକ ଅସ୍ଥି ଧାତୁ ଥିଲା। ସ୍ଥଳ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଏହି ମଞ୍ଜୁଷାଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବୁଦ୍ଧ, ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ, ତାରା ଓ ଜମ୍ଭଳଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।

ବୁଲିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ କେବେ?

ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ସବୁଠାରୁ ଆରାମଦାୟକ ସମୟ, କାରଣ ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକାଂଶ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଏବଂ ଛାଇ କମ୍। ଏପ୍ରିଲରୁ ଜୁନ ବହୁତ ଗରମ, ଏବଂ ବର୍ଷା ମାସରେ ରାସ୍ତା କାଦୁଅ ହୋଇପାରେ। ସ୍ଥଳୀ ଓ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଖୋଲା ରହିବା ଦିନ ଓ ସମୟ ASI ସ୍ଥିର କରେ; ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ASI କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ୱେବସାଇଟ ଦେଖନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶା ବୁଲିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ ଦେଖନ୍ତୁ।

ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ

ନିକଟତମ ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବିମାନବନ୍ଦର, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଏବଂ କଟକ ସବୁଠାରୁ ସୁବିଧାଜନକ ବଡ଼ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ। ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ କମ୍, ତେଣୁ ଅଧିକାଂଶ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଭୁବନେଶ୍ୱର କିମ୍ବା କଟକରୁ ଗାଡ଼ି ଭଡ଼ା କରି ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ଦିନରେ ତିନୋଟିଯାକ ଦେଖନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ ଦେଖନ୍ତୁ।

ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁବିଧା

ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ, ନିକଟରେ ଖାଇବା ସ୍ଥାନ କମ୍। ପାଣି ଓ ଜଳଖିଆ ସାଙ୍ଗରେ ନିଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା କଟକରେ ବା ରାଜପଥ କଡ଼ରେ ଖାଇବା ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ। ଫେରିବା ବାଟରେ ଦହିବରା ଆଳୁଦମ ଚାଖିବା ପାଇଁ କଟକ ଏକ ଭଲ ସ୍ଥାନ; ଆମର କଟକ ସହାୟିକାରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ।

ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ନିୟମ

• ସ୍ତୂପ, କାନ୍ଥ କିମ୍ବା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଚଢ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ।
• ବିଶେଷକରି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭିତରେ ଫଟୋଗ୍ରାଫି ସମ୍ପର୍କରେ ASI ନିୟମ ମାନନ୍ତୁ।
• ସକ୍ରିୟ ଉପାସନା ସ୍ଥଳରେ କୁହାଗଲେ ଶାଳୀନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ ଓ ଜୋତା ଖୋଲନ୍ତୁ।
• ଅଳିଆ ପକାନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନିଜ ଅଳିଆ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ

• ଯାଜପୁର ସହର: ବିରଜା ମନ୍ଦିର ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ର; ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲା ପୃଷ୍ଠା ଦେଖନ୍ତୁ।
• କଟକ: ପୂର୍ବତନ ରାଜଧାନୀ ଓ ନିକଟତମ ବଡ଼ ସହର।
• ଭିତରକନିକା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ: କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ମାନଗ୍ରୋଭ ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହାକୁ ଏକ ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା ସହ ଯୋଡ଼ିହେବ; ଭିତରକନିକା ଦେଖନ୍ତୁ।

ଆପଣଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ

ଅଧିକାଂଶ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଦୁଇଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ପାଇଁ ସମୟ ରଖି ଭୁବନେଶ୍ୱର କିମ୍ବା କଟକରୁ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ଦିନରେ ରତ୍ନଗିରି, ଉଦୟଗିରି ଓ ଲଳିତଗିରି ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତି। ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ଏକ ବଡ଼ ଓଡ଼ିଶା ଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ /travel/planରେ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଭ୍ରମଣ ସୂଚୀ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ପଠାନ୍ତୁ।