ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଘୁମୁରା ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ପରିଚାୟକ ଲୋକନୃତ୍ୟ। ଏହାର ନାମ ଏହାର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଘୁମୁରାରୁ ଆସିଛି, ଯାହା ଏକ ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ତିଆରି ବାଦ୍ୟ। ନର୍ତ୍ତକ ବାଦ୍ୟଟିକୁ ଛାତିରେ ବାନ୍ଧି ନାଚିବା ସମୟରେ ଦୁଇ ହାତରେ ବଜାନ୍ତି। ରଙ୍ଗୀନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷ ନର୍ତ୍ତକ-ବାଦକଙ୍କ ଦଳ ଘୁମୁରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ନୂଆଖାଇ ଓ ଦଶହରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପରମ୍ପରା ଓ ଅନେକ ଗବେଷକଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହା ସୈନିକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ଘୁମୁରା କେଉଁଠାରୁ?
ଘୁମୁରା ସର୍ବୋପରି କଳାହାଣ୍ଡିର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ଜିଲ୍ଲାର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଲୋକନୃତ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ପଡ଼ୋଶୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ଇତିହାସ ବିଷୟକ ବିବରଣୀ ଏହାକୁ ଭବାନୀପାଟଣା, ଜୟପାଟଣା, ମଦନପୁର ରାମପୁର ଓ ଖରିଆର ସମେତ ଅଞ୍ଚଳର ପୂର୍ବତନ ରାଜଦରବାର ସହିତ ଯୋଡ଼େ। କୁହାଯାଏ ଯେ ସେଠାକାର ଶାସକମାନେ ଘୁମୁରା ଦଳମାନଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରୁଥିଲେ।
ଘୁମୁରା ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର
ଘୁମୁରା ହେଉଛି ସରୁ ବେକ ଥିବା ଏକ ମାଟି ହାଣ୍ଡି। ଏହାର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁକୁ ଟାଣି ବନ୍ଧା ଚମଡ଼ା ଆବରଣରେ ଢଙ୍କାଯାଏ। ନର୍ତ୍ତକ ଏହାକୁ ଛାତି ଉପରେ ଝୁଲାଇ ଚାଲିବା ସମୟରେ ହାତରେ ବଜାନ୍ତି। ଏହା ଘୁମୁରାକୁ ଏହାର ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଦିଏ: ବାଦ୍ୟ ଓ ନର୍ତ୍ତକ ଏକାଠି ଏକ ହୋଇ ଗତି କରନ୍ତି।
ନାମର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏହାକୁ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରେ। ଘୁମ୍ର ଅର୍ଥ କଟୋରା ଆକୃତିର ହାଣ୍ଡି ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ଉକୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ରାକୁ କମ୍ପମାନ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ସେହି ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ବାଦ୍ୟକୁ ଶିବଙ୍କ ଡମ୍ବରୁ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବୀଣାର ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗବେଷଣାରୁ ନୁହେଁ, ଲୋକବିଶ୍ୱାସରୁ ଆସିଛି।
ଇତିହାସ: ଯୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତରୁ ପର୍ବ ନୃତ୍ୟ
ଅନେକ ଗବେଷକ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଘୁମୁରା ଯୁଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ମତ ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ସୈନିକ ଓ ପାଇକ (ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ପଦାତିକ ସୈନିକ)ମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ବଜାଯାଉଥିଲା। ପରେ ଏହା ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଉତ୍ସବର ଏକ ରୂପ ହୋଇଗଲା। କେହି କେହି ଆହୁରି ଆଗକୁ ଯାଇ ଏହାକୁ ରାମାୟଣ ସହିତ ଯୋଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହା କିମ୍ବଦନ୍ତୀ।
ଘୁମୁରା ବିଷୟରେ ଲେଖୁଥିବା ଲେଖକମାନେ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ ଘୁମୁରା ଭଳି ହାଣ୍ଡି ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିବା ଜଣେ ବାଦକ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଏହି ବାଦ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ନୃତ୍ୟଟି କେତେ ପୁରୁଣା ସେ ବିଷୟରେ ଗବେଷକମାନେ ଏକମତ ନୁହନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ ଉତ୍ସରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତାରିଖଗୁଡ଼ିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଏହାକୁ କିପରି ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯିବ ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିତର୍କ ଅଛି। ପୋଷାକ ଓ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ଘୁମୁରାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲୋକନୃତ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ତେବେ କିଛି ଗବେଷକ ଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଏହାର ପଦକ୍ଷେପ ଓ ହସ୍ତ ମୁଦ୍ରା (ମୁଦ୍ରା) ଭାରତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ସହିତ ସମାନ।
ଘୁମୁରା କିପରି ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ?
ଏକ ଘୁମୁରା ଦଳରେ ସାଧାରଣତଃ ଥାଆନ୍ତି:
- ନର୍ତ୍ତକ-ବାଦକ, ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପୁରୁଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଘୁମୁରା ବଜାନ୍ତି
- ଗାୟକ, ଯେଉଁମାନେ ଗୀତର ନେତୃତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି
- ସହଯୋଗୀ ବାଦକ, ଯାହାଙ୍କ ସଂରଚନା ଦଳରୁ ଦଳ ଭିନ୍ନ
ନର୍ତ୍ତକମାନେ ଧାଡ଼ି ଓ ବୃତ୍ତରେ ଗତି କରନ୍ତି। ହାଣ୍ଡି ବାଦ୍ୟରେ ଏକ ଜୋରଦାର, ସାମୂହିକ ତାଳ ରଖି ସେମାନେ ସମତାଳରେ ନଇଁପଡ଼ନ୍ତି, ଡେଇଁପଡ଼ନ୍ତି ଓ ଘୂରନ୍ତି। ପ୍ରଦର୍ଶନ ସାଧାରଣତଃ ଧୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ, ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାପ୍ତି ଆଡ଼କୁ ବଢ଼େ।
ଗୀତ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତା
ଘୁମୁରା ଗୀତରେ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ବନ୍ଧୁତା ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ସ୍ଥାନ ପାଏ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଦଶହରା ଭଳି ପର୍ବରେ ବିଭିନ୍ନ ଗାଁର ଦଳମାନେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଗାୟକମାନେ ବେଳେବେଳେ ନିଜ ପଦରେ ସମୟର ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଉଥିଲେ। ଏହା ଘୁମୁରାକୁ ମନୋରଞ୍ଜନ ସହିତ ସାମୁଦାୟିକ ମନ୍ତବ୍ୟର ଏକ ମାଧ୍ୟମ କରିଥିଲା।
ଘୁମୁରା କେବେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ?
ଘୁମୁରା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ:
- ଦଶହରା, ଶରତ ଋତୁର ପର୍ବ
- ନୂଆଖାଇ, ନୂଆ ଶସ୍ୟର ଫସଲ ପର୍ବ, ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ
ଆଜି ଏହା ମେଳା, ସାଂସ୍କୃତିକ ମହୋତ୍ସବ, ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୁଏ। ଘୁମୁରା ଦଳମାନେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଓ ମସ୍କୋ ସମେତ ବିଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଛନ୍ତି।
ଘୁମୁରା ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ଲୋକନୃତ୍ୟ
ଘୁମୁରା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ବାଦ୍ୟ-ପ୍ରଧାନ ଲୋକ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଡାଲଖାଇ ଭଳି ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଘୁମୁରା ସେଗୁଡ଼ିକର ପର୍ବ ପରିବେଶ ଓ ଉତ୍ସାହ ବାଣ୍ଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ହାଣ୍ଡି ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଚାଯିବା ଯୋଗୁଁ ଏହା ଅଲଗା। ଏହାର ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କିତ ଅତୀତକୁ ବେଳେବେଳେ ଛଉ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ଯାହା ଯୋଦ୍ଧା ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଓଡ଼ିଶାର ଆଉ ଏକ ନୃତ୍ୟ, ଯଦିଓ ଶୈଳୀରେ ଦୁଇଟି ବହୁତ ଭିନ୍ନ।