ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକନୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଲୋକପ୍ରିୟ ସାମୂହିକ ନାମ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବଲପୁରୀ (ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଆ) ଭାଷାରେ ଢୋଲ ଓ ମହୁରୀର ଜୋରଦାର ବାଦ୍ୟଦଳ ସହିତ ଗାଆଯାଏ ଓ ନଚାଯାଏ। ସବୁଠାରୁ ପରିଚିତ ହେଉଛି ଡାଲଖାଇ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମହିଳାମାନେ ଭାଇଜିଉନ୍ତିଆ ଓ ନୂଆଖାଇ ପରି ପର୍ବରେ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି। ଏହାର ନାମ "ଡାଲଖାଇ ବୋ" ଧ୍ରୁବପଦରୁ ଆସିଛି। ସମ୍ପର୍କିତ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ରସରକେଳି, ମାଏଲାଜଡ଼ା, ଜାଇଫୁଲ ଏବଂ ଫସଲ ଋତୁର କରମା।

ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି?

ଏହି ନୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମ ଉଚ୍ଚଭୂମିର, ସମ୍ବଲପୁର, ବରଗଡ଼, ବଲାଙ୍ଗିର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଓ ତା'ର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର। ଏଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନରେ। ଏହି ନୃତ୍ୟର ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ଡାଲଖାଇ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିଞ୍ଝାଲ, କୁଡ଼ା ଓ ମିର୍ଦ୍ଧା ସମେତ କେତେକ ସମୁଦାୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଗତ କେତେକ ଦଶନ୍ଧିରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ରେକର୍ଡିଂ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଛି। ଆଜି ଏଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ଏବଂ ତା'ର ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ପରିବେଷିତ ହୁଏ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂସ୍କୃତିରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା, ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ଓ ନୂଆଖାଇ ପରି ପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ନୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେହି ପରିଚୟର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଂଶ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅତୀତ ପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁରର ଇତିହାସ ଦେଖନ୍ତୁ।

ଡାଲଖାଇ: ପରିଚୟ ନୃତ୍ୟ

ନାମ ଓ ଗୀତ

ଡାଲଖାଇ ନାମ "ଡାଲଖାଇ ବୋ" ଡାକରୁ ଆସିଛି, ଯାହା ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଗାଆନ୍ତି। ଡାଲଖାଇ ଗୀତ ଛୋଟ, ତାଳଯୁକ୍ତ ପଦ। ଅନେକ ଗୀତ ରାଧା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାହାଣୀ ଓ ହିନ୍ଦୁ ମହାକାବ୍ୟର ଘଟଣାରୁ ନିଆଯାଇଛି। ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଖେଳାଳିଆ, ଥଟ୍ଟାମଜା ବା ପ୍ରେମର କଥୋପକଥନ। ପରିବେଷଣରେ ପୁରୁଷ ଗାୟକ ବା ବାଦକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ମହିଳା ନର୍ତ୍ତକୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।

ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ପୋଷାକ

ଡାଲଖାଇ ମୁଖ୍ୟତଃ ମହିଳା ଓ ଯୁବତୀମାନେ ନାଚନ୍ତି। ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଧାଡ଼ି ବା ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଓଢ଼ଣୀ ସହିତ ରଙ୍ଗୀନ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧନ୍ତି। ଗତିବିଧିରେ ଆଣ୍ଠୁ ଓ ଅଣ୍ଟାରେ ନଇଁବା, ଦୋହଲୁଥିବା ପାଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ତାଳ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ହସ୍ତମୁଦ୍ରା ମିଶିଥାଏ। ଢୋଲ ବାଦନ ଦ୍ରୁତ ହେବା ସହିତ ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନାଚନ୍ତି।

ଡାଲଖାଇ କେବେ ପରିବେଷିତ ହୁଏ?

ଡାଲଖାଇ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବ ପାଞ୍ଜି ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ, ଯେପରିକି:

  • ଭାଇଜିଉନ୍ତିଆ, ଯେତେବେଳେ ଭଉଣୀମାନେ ଉପବାସ ରହି ଭାଇଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି
  • ଫାଗୁନ ପୁନି, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ବ
  • ନୂଆଖାଇ, ନୂଆ ଧାନର ଫସଲ ପର୍ବ

ଏହା ବିବାହ, ମେଳା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ପରିବେଷିତ ହୁଏ।

ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର

ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ବାଦ୍ୟଦଳ ଚଳାଏ:

ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରପ୍ରକାରଭୂମିକା
ଢୋଲଦୁଇମୁହାଁ ବ୍ୟାରେଲ୍ ଆକୃତିର ଢୋଲତାଳ ସ୍ଥିର କରେ ଓ ଆଗେଇ ନିଏ
ନିଶାନଧାତୁ ଖୋଳ ଥିବା ବଡ଼ କେଟଲ୍ ଡ୍ରମ୍ଗମ୍ଭୀର, ଗୁମୁଗୁମୁ ତାଳ
ଟାମକିଦୁଇଟି କାଠି ଦ୍ୱାରା ବଜାଯାଉଥିବା ଛୋଟ ଏକମୁହାଁ ଢୋଲଦ୍ରୁତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଛନ୍ଦ
ତାସାଏକମୁହାଁ ଢୋଲଶବ୍ଦ ଓ ଜୋର ବଢ଼ାଏ
ମହୁରୀଦୁଇ-ରିଡ୍ ଥିବା ଫୁଙ୍କା ବାଦ୍ୟସୁର ବହନ କରେ

ଢୋଲ ବାଦକ ସାଧାରଣତଃ ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ରୁତ, ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାପ୍ତି ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି।

ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ଲୋକରୂପ

ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ରୂପର ଏକ ବଡ଼ ପରିବାର ଅଛି। ଓଡ଼ିଶା ସଂସ୍କୃତି ବିଷୟରେ ଲେଖକମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକକୁ ଯୁବ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରନ୍ତି: ରସରକେଳି, ଜାଇଫୁଲ, ମାଏଲାଜଡ଼ା, ବୟମନ, ଗୁଞ୍ଚିକୁଟା ଓ ଡାଲଖାଇ। ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କାମ ଓ ଋତୁ ଗୀତ, ଯେପରିକି କରମା ଓ ଝୁମର। ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକର ଭାଷା ଓ ଢୋଲ-ଆଧାରିତ ସଙ୍ଗୀତ ଏକା, କିନ୍ତୁ ସୁର, ତାଳ ଓ ଅବସରରେ ଭିନ୍ନ। ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଏଗୁଡ଼ିକର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଓ ବନାନରେ ଭିନ୍ନ, ତେଣୁ ଉପରୋକ୍ତ ନାମଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ।

ନିକଟସ୍ଥ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ନିଜସ୍ୱ ଢୋଲ ନୃତ୍ୟ ଅଛି, ଘୁମୁରା। ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତ୍ର ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ଦଣ୍ଡ ନାଚ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଆଜିର ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ

ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଏବେ ଓଡ଼ିଶାର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ କଲେଜ ଉତ୍ସବ, ରାଜ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ସାମୂହିକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ନିୟମିତ ଅଂଶ। ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ପ୍ରାୟତଃ ଅନେକ ଲୋକରୂପକୁ ଗୋଟିଏ ନୃତ୍ୟ ପରିକଳ୍ପିତ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଏକାଠି କରାଯାଏ। ପର୍ବ ସମୟର ଗ୍ରାମ୍ୟ ପରିବେଷଣ ଏହି ପରମ୍ପରାର ଜୀବନ୍ତ ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛି।

ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖା