ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି (Pana Sankranti), ଯାହାକୁ ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି (Maha Vishuva ବା Maha Bishuba Sankranti) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ନବବର୍ଷ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସୌର ମାସ ବୈଶାଖର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ସାଧାରଣତଃ 14 ଏପ୍ରିଲରେ ପଡ଼େ, ଏବଂ ଏହାର ଲୋକପ୍ରିୟ ନାମ ପଣାରୁ ଆସିଛି — ବେଲ, ପାଣି ଓ ଗୁଡ଼ରେ ତିଆରି ଏକ ମିଠା, ଶୀତଳ ପାନୀୟ, ଯାହା ପରିବାରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ଓ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟନ୍ତି।
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି କ'ଣ ପାଳନ କରେ?
ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ନିରୟଣ ରାଶିଚକ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶକୁ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଓଡ଼ିଆ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ନୂଆ ସୌର ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଷୁବ ଶବ୍ଦଟି ବିଷୁବ ଦିନ (equinox) ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି; ନିରୟଣ ଗଣନାରେ ଏହି ପର୍ବ ଏବେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ବସନ୍ତ ବିଷୁବର କିଛି ସପ୍ତାହ ପରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନାମ ରହିଛି। ତାରିଖ ଚନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହେଉଥିବାରୁ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରାୟ ସବୁବେଳେ 13, 14 ବା 15 ଏପ୍ରିଲରେ ପଡ଼େ।
ଏହି ଦିନ ଓଡ଼ିଶାରେ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଗରମ ସମୟର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ପରମ୍ପରା ପାଣି ଓ ଶୀତଳତା ସହ ଜଡ଼ିତ। ବର୍ଷର ନୂଆ ପଞ୍ଜିକା ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଗାମୀ ବାର ମାସର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ଗ୍ରହଣ ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ତାରିଖ ଥାଏ। ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ଓ ପର୍ବ ତାରିଖର ଗାଇଡ୍ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ପର୍ବ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦେଖନ୍ତୁ।
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବୈଶାଖୀ, ବହାଗ ବିହୁ ଓ ସଙ୍ଗକ୍ରାନ ଭଳି ସୌର ନବବର୍ଷ ଦିବସ ପରିବାରର ଅଂଶ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଅନ୍ୟତ୍ର ସମାନ ତାରିଖରେ ବା ତା'ର ଆଖପାଖରେ ପଡ଼େ।
ମୁଖ୍ୟ ନୀତିନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରା
ବେଲ ପଣା ଓ ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି
ମୁଖ୍ୟ ଘରୋଇ ନୀତି ହେଉଛି ବେଲ ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତି। ପାଚିଲା ବେଲ (bael, ଯାହାକୁ wood apple ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଭାଙ୍ଗି ତା'ର ଶସକୁ ପାଣି ଓ ଗୁଡ଼ ସହ ଚକଟାଯାଏ, ଏବଂ ପରିବାରମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ନଡ଼ିଆ, କଦଳୀ ବା ମସଲା ମିଶାନ୍ତି। ପଣାକୁ ପ୍ରଥମେ ଘରର ଦେବତା ଓ ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତା'ପରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଗରମରେ ଆତିଥ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିବାର, ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ବାଟୋଇମାନଙ୍କ ସହ ବଣ୍ଟାଯାଏ।
ଆଉ ଏକ ବହୁଳ ପ୍ରଚଳିତ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି (ବସୁନ୍ଧରା ଘଡ଼ି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ): ତଳେ ଛିଦ୍ର ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ହାଣ୍ଡିକୁ ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଝୁଲାଯାଏ, ଏବଂ ଘାସ ବା ସୂତାର ଏକ ସଳିତା ଦେଇ ଗଛ ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଣି ଟୋପା ଟୋପା ପଡ଼େ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଟୋପା ପକାଉଥିବା ହାଣ୍ଡି ପବିତ୍ର ଗଛକୁ, ଏବଂ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ପୃଥିବୀ (ବସୁନ୍ଧରା)କୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମାସରେ ଶୀତଳ ରଖେ।
ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ
ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହନୁମାନଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ମଧ୍ୟ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଶାର ହନୁମାନ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ଏହି ଦିନ ବିଶେଷ ପୂଜା ହୁଏ ଓ ବହୁ ଭିଡ଼ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଯେଉଁଠି ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ଏକ ଚାନ୍ଦ୍ର ତିଥି ଅନୁସରଣ କରେ। ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ (ଶକ୍ତି ପୀଠ) ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ।
ଝାମୁ ଯାତ୍ରା ଓ ନିଆଁ ଉପରେ ଚାଲିବା
ଅନେକ ଦେବୀ ପୀଠରେ ଝାମୁ ଯାତ୍ରା ହୁଏ — ମାନସିକ ଆଧାରିତ ଏକ ପର୍ବ, ଯେଉଁଥିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଜଳନ୍ତା ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲନ୍ତି। ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି 2026 (14 ଏପ୍ରିଲ)ରେ ଓଡ଼ିଶାଟିଭି ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ମା' ସାରଳା ପୀଠରେ ଝାମୁ ଯାତ୍ରାର ଖବର ଦେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସପ୍ତାହମାନଙ୍କରେ ଦେବୀଙ୍କ ଘଟକୁ ଗାଁରୁ ଗାଁ ବୋହି ବୁଲିଥିବା ଘଟ ସେବକମାନେ ନିଆଁ ଉପରେ ଚାଲି ନିଜ ମାନସିକ ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଚୈତ୍ର ଋତୁର ଅନ୍ୟ ଝାମୁ ପର୍ବ, ଯେପରି କାକଟପୁରର ମା' ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିରର ପର୍ବ, ନିଜ ନିଜ ମନ୍ଦିର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସରଣ କରେ। ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଦଣ୍ଡ ନାଚର ସମାପ୍ତି
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦଣ୍ଡ ନାଚ (ଦଣ୍ଡ ଯାତ୍ରା)ର ଶେଷ ଦିନ — ଚୈତ୍ର ମାସର ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତମୂଳକ ନୃତ୍ୟ-ନୀତି ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଓ ପଡ଼ୋଶୀ ଜିଲ୍ଲାମାନଙ୍କରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଚଳିତ। ଗଞ୍ଜାମରେ ଏହି ଦିନକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ମେରୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡୁଆ (ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ)ମାନେ ଏକ ଅନ୍ତିମ ନୀତିଗତ ଅର୍ପଣ ସହ ନିଜ ମାନସିକ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆର ଦଣ୍ଡ ନାଚ ଲେଖା ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ଏହା କେଉଁଠି ଓ କିପରି ପାଳିତ ହୁଏ?
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସହର ଓ ଗାଁରେ, ଏବଂ ଭାରତ ଓ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସାଧାରଣ ଛୁଟିଦିନ (ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ 2026 ତାଲିକାରେ ଏହା ଡ. ବି. ଆର. ଆମ୍ବେଦକର ଜୟନ୍ତୀ ସହ 14 ଏପ୍ରିଲରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି)।
ସାଧାରଣ ପାଳନ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:
- ସକାଳୁ ସ୍ନାନ ଏବଂ ହନୁମାନ, ଶିବ ଓ ଦେବୀ ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ;
- ବେଲ ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଘରେ ଓ ତୁଳସୀକୁ ଅର୍ପଣ;
- ପଡ଼ୋଶୀ, ଅତିଥି ଓ ବାଟୋଇଙ୍କ ସହ ପଣା ବଣ୍ଟନ;
- ନୂଆ ବର୍ଷର ପଞ୍ଜିକା ପ୍ରକାଶ ବା କ୍ରୟ;
- ଆଞ୍ଚଳିକ ମେଳା ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଯେପରି ଉପକୂଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଝାମୁ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଦଣ୍ଡ ନାଚର ଶେଷ ଦିନ।
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ
ପର୍ବର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ବେଲ ପଣା। ଅନେକ ଘରେ ଛତୁଆ ମଧ୍ୟ ଖିଆଯାଏ — ଭଜା ଶସ୍ୟର ଗୁଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇ ମିଠା କରାଯାଏ। ଉଭୟ ହାଲୁକା, ଶୀତଳ ଖାଦ୍ୟ, ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅନ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ତାରିଖ
| ବର୍ଷ | ତାରିଖ | ବାର | ସୂତ୍ର |
|---|---|---|---|
| 2026 | 14 ଏପ୍ରିଲ | ମଙ୍ଗଳବାର | ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଛୁଟି ତାଲିକା 2026 |
| 2027 | 14 ଏପ୍ରିଲ | ବୁଧବାର | ଦୃକ୍ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ଭୁବନେଶ୍ୱର) |
ନିୟମ: ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହେଉଛି ମେଷ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ, ଓଡ଼ିଆ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ସୌର ମାସ ବୈଶାଖର ପ୍ରଥମ ଦିନ। ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ସଠିକ୍ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଚଳିତ ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକା ଦେଖନ୍ତୁ।
ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲେଖା
- ଦଣ୍ଡ ନାଚ, ଯାହା ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଶେଷ ହୁଏ
- ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଷର ଅନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସୌର ପର୍ବ
- ରଜ ପର୍ବ, ଯାହା ଜୁନରେ ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼େ
- ଉତ୍କଳ ଦିବସ, ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଦିବସ, ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ 1 ଏପ୍ରିଲରେ