ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଖଜା ହେଉଛି ମଇଦା ଓ ଘିଅର ଏକ କୁଡ଼ୁକୁଡ଼ିଆ, ସ୍ତରଯୁକ୍ତ ମିଠା, ଯାହାକୁ ଛାଣି ତା'ପରେ ଚିନି ପାଗରେ ବୁଡ଼ାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ପୁରୀ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁଠି ଏହା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଶୁଖିଲା ମିଠା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ମହାପ୍ରସାଦର ଅଂଶ ଭାବେ ବଣ୍ଟାଯାଏ। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ପରିବାର ଓ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ରୂପେ ପୁରୀ ଖଜାର ବାକ୍ସ ଘରକୁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଇତିହାସ
ଖଜା ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଏକ ପୁରୁଣା ମିଠା। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କୀୟ ହେଉଛି ବିହାରର ନାଳନ୍ଦା ଜିଲ୍ଲାର ସିଲାଓ ଖଜା, ଯାହା 2018ରେ ଭୌଗୋଳିକ ସଙ୍କେତ (GI) ଟ୍ୟାଗ୍ ପାଇଥିଲା। ବିହାରର ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସିଲାଓରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଖଜା ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଦି ବେଟର୍ ଇଣ୍ଡିଆ ପୁରୀ ଖଜାକୁ ଏହି ମିଠାର ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ରୂପାନ୍ତର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ରୋଷେୟାମାନେ ଅଟାରେ ମଇଦା ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଚକଟାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ତର ଗଠନ କରିବା ଭଳି ଯଥେଷ୍ଟ ନମନୀୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିବରଣୀ ପ୍ରାଥମିକ ଐତିହାସିକ ଅଭିଲେଖରୁ ନୁହେଁ ବରଂ ଖାଦ୍ୟ ଲେଖକମାନଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛି, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ଏହାକୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରମାଣିତ ବୋଲି ଗଣେ।
ଖଜା କେବେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଭୋଗରେ ସାମିଲ ହେଲା, ତାହାର ସଠିକ୍ ସମୟ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିଥିବା ଉତ୍ସରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ନାହିଁ। କିଛି ଲୋକପ୍ରିୟ ଲେଖା କହେ ଯେ ଖଜା "12ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ" ମନ୍ଦିର ଭୋଗର ଅଂଶ। ଏହି ଦାବି ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏଠାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇନାହିଁ।
ଖଜା ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରସାଦ ସଙ୍କୁଡ଼ି (ଅନ୍ନ ଓ ଡାଲି ଭଳି ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ) ଓ ସୁଖିଲା (ଶୁଖିଲା ସାମଗ୍ରୀ)ରେ ବିଭକ୍ତ। ଖଜା ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା ସୁଖିଲା ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଶୁଖିଲା ମହାପ୍ରସାଦ ଭଲ ଭାବେ ରହେ, ତେଣୁ ପୁରୀ ଆସିପାରିନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଘରକୁ ନିଆଯାଇପାରେ।
ଡିସେମ୍ବର 2024ରେ ଓଡ଼ିଶା ଟିଭି ଜଣାଇଥିଲା ଯେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାପାଳ କହିଥିଲେ, କେବଳ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଭିତରେ ଥିବା ଆନନ୍ଦବଜାରରୁ କିଣାଯାଇଥିବା ଖଜା ହିଁ ସୁଖିଲା ଭୋଗ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ସେହି ଖବରରେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିବା ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ପ୍ରାୟ 300ଟି ଖଜା ଦୋକାନର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିଲା। ଏଥିରେ ତେଲ ଓ ଘିଅର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ବିକ୍ରେତାମାନେ କାରସାଦି କରାଯାଇଥିବା ତରାଜୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ନେଇ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା।
ଉପାଦାନ
ଦୋକାନ ଓ ଘର ଭେଦରେ ପ୍ରଣାଳୀ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ସାରଣୀରେ ଘରେ ତିଆରି ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଅନୁପାତ ଦିଆଯାଇଛି।
| ଉପାଦାନ | ସାଧାରଣ ପରିମାଣ | ଭୂମିକା |
|---|---|---|
| ମଇଦା | 2 କପ୍ (ପ୍ରାୟ 250 g) | ମୁଖ୍ୟ ଚକଟା |
| ଅଟା (ଇଚ୍ଛାଧୀନ) | 2ରୁ 4 ଟେବୁଲ୍ ଚାମଚ | କିଛି ରୋଷେୟା ଗଠନ ପାଇଁ ମିଶାନ୍ତି |
| ଘିଅ | ଚକଟାରେ 3ରୁ 4 ଟେବୁଲ୍ ଚାମଚ, ସ୍ତର ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ | ସ୍ତରକୁ ଖଡ଼ଖଡ଼ିଆ କରେ |
| ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା କର୍ନଫ୍ଲାୱାର୍ | 2 ଟେବୁଲ୍ ଚାମଚ | ଘିଅ ସହ ମିଶାଇ ସ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଲଗାଯାଉଥିବା ଲେହି |
| ପାଣି | ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ | ଟାଣ ଚକଟା କରିବା ପାଇଁ |
| ଚିନି | ପ୍ରାୟ 300 g | ପାଗ ପାଇଁ |
| ଘିଅ କିମ୍ବା ତେଲ | ଛାଣିବା ପାଇଁ | ଛାଣିବା ମାଧ୍ୟମ |
ଖଜା ଉପରେ ୱିକିପିଡ଼ିଆର ଲେଖା ଅଟା, ଖୁଆ (mawa) ଓ ତେଲର ଚକଟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ପୁରୀ ଦୋକାନର ପ୍ରଣାଳୀରେ ସାଧାରଣତଃ ଖୁଆ ବିନା ମଇଦା ଓ ଘିଅ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଖୁଆ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ କି ନାହିଁ ସେ ବିଷୟରେ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନମତ।
ପୁରୀ ଖଜା କିପରି ତିଆରି ହୁଏ?
- ଟାଣ ଚକଟା କରନ୍ତୁ। ମଇଦାରେ ଘିଅ ଘଷି ମିଶାନ୍ତୁ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ପାଣି ମିଶାଇ ଟାଣ ଚକଟା ଚକଟନ୍ତୁ। କିଛି ସମୟ ରଖିଦିଅନ୍ତୁ।
- ପତଳା ପରସ ବେଲନ୍ତୁ। ଚକଟାକୁ ଭାଗ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ଅତି ପତଳା ପରସ ଭାବେ ବେଲନ୍ତୁ।
- ସ୍ତର କରନ୍ତୁ। ଗୋଟିଏ ପରସ ଉପରେ ଘିଅ ଓ ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡର ଲେହି ଲଗାନ୍ତୁ। ତା' ଉପରେ ଆର ପରସ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ କେଇ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ।
- ଗୁଡ଼ାଇ କାଟନ୍ତୁ। ସ୍ତୂପକୁ ଟାଣ କରି ଗୋଟିଏ ନଳ ଆକାରରେ ଗୁଡ଼ାନ୍ତୁ ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ କାଟନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ହାଲୁକା ଚାପନ୍ତୁ ଯେପରି ଧାରରେ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ପଙ୍ଖା ଭଳି ଖୋଲିଯାଏ।
- ଧୀରେ ଛାଣନ୍ତୁ। କମ୍ ଆଞ୍ଚରେ ଘିଅ କିମ୍ବା ତେଲରେ ଛାଣନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ହୋଇ କୁଡ଼ୁକୁଡ଼ିଆ ଓ ହାଲୁକା ସୁନେଲି ହୋଇଯାଏ।
- ବୁଡ଼ାଇ ଶୁଖାନ୍ତୁ। ଗରମ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବହଳ ଚିନି ପାଗରେ ବୁଡ଼ାନ୍ତୁ, ତା'ପରେ ପାଗ ଝରାଇ ଶୁଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। କିଛି ପରମ୍ପରାରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶାଳ ପତ୍ର ଉପରେ ରଖାଯାଏ।
ଫଳସ୍ୱରୂପ ଖଜା ନରମ ନୁହେଁ ବରଂ କୁଡ଼ୁକୁଡ଼ିଆ ଓ ଖଡ଼ଖଡ଼ିଆ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଆ ଖଜା ସାଧାରଣତଃ ସିଲାଓର କୋମଳ, ବାକ୍ଲାଭା ଭଳି ଖଜା ଅପେକ୍ଷା ଟାଣ ଓ ମୋଟା ସ୍ତରଯୁକ୍ତ।
ପ୍ରକାରଭେଦ
- ଘିଅ ଖଜା: ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅରେ ଛଣା, ପୁରୀରେ ଉଚ୍ଚମାନର ସଂସ୍କରଣ ଭାବେ ବିକ୍ରି ହୁଏ।
- ତେଲ ଛଣା ଖଜା: ଶସ୍ତା ଦୈନନ୍ଦିନ ସଂସ୍କରଣ।
- ଚିନି ଲେପିତ ବା ଶୁଖିଲା ଖଜା: ଏଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିନି ଆସ୍ତରଣ ଥାଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଦିନ ରହେ।
- ଗୁଡ଼ପାଗ ଖଜା: ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ତାଳଗୁଡ଼ ପାଗ ବ୍ୟବହାର କରେ, ଖାଦ୍ୟ ଲେଖକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏକ ପ୍ରକାରଭେଦ।
ଖଜା କେବେ ଖିଆଯାଏ?
ପୁରୀରେ ବର୍ଷସାରା ଖଜା କିଣାଯାଏ ଓ ଖିଆଯାଏ। ରଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର ପର୍ବରେ, ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ସହରକୁ ଆସନ୍ତି, ଏହାର ଚାହିଦା ବହୁତ ବଢ଼ିଯାଏ। ପରିବାରମାନେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ମହାପ୍ରସାଦ ଭାବେ ପୁରୀ ଖଜା ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାସାରା ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ କେଉଁଠି ଖଜା ଚାଖିବେ
- ପୁରୀ: ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଆନନ୍ଦବଜାର (ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ) ଏବଂ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଅନେକ ଖଜା ଦୋକାନ। ଇନକ୍ରେଡିବଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ପୁରୀରେ ଚାଖିବା ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଖଜାକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ।
- ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ: ମିଠା ଦୋକାନରେ ବର୍ଷସାରା ଖଜା ବିକ୍ରି ହୁଏ, ଯଦିଓ ଏହାକୁ ଏବେବି ପୁରୀର ବିଶେଷତ୍ୱ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ଯେଉଁ ଦୋକାନ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଓଜନ କରେ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ଦେଖାଏ, ସେଠାରୁ କିଣନ୍ତୁ। ମନେରଖନ୍ତୁ ଯେ କେବଳ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ କିଣାଯାଇଥିବା ଖଜା ହିଁ ମହାପ୍ରସାଦ ବୋଲି ବିବେଚିତ।
ପୋଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଟିପ୍ପଣୀ
ଖଜା ଚିନି ପାଗରେ ବୁଡ଼ା ଏକ ଛଣା ମଇଦା ମିଠା, ତେଣୁ ଏଥିରେ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ଏବଂ ଚିନି ଓ ଚର୍ବି ଅଧିକ। ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ପୁରୀ ଖଜାର କୌଣସି ବିଶ୍ୱସନୀୟ ପ୍ରକାଶିତ ପୋଷଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି ସଂଖ୍ୟା ଦେଉନାହିଁ।