ଏହି ଲେଖା ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖାର ଅନୁବାଦ। ଇଂରାଜୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଛେନା ଗଜା (Chhena gaja) ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ମିଠା, ଯାହା ତାଜା ଛେନା (କ୍ଷୀର ଫଟାଇ ତିଆରି ନରମ ପନିର) ସହ ଅଳ୍ପ ସୁଜି ମିଶାଇ ଚକଟି ତିଆରି ହୁଏ। ଏହି ଚକଟାକୁ ଛୋଟ ଆୟତାକାର ଖଣ୍ଡ କରି ଭଜାଯାଏ ଏବଂ ବହଳ ଚିନି ପାଗରେ ରନ୍ଧାଯାଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ମିଠାର ବାହାର ଅଳ୍ପ କୁରକୁରିଆ, ଚିନି-ଆସ୍ତରଣଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଭିତର ନରମ ଓ ଦାନାଦାର। ଏହା ରସଗୋଲା, ଛେନାପୋଡ଼ ଓ ଛେନା ଝିଲି ଭଳି ସମାନ ଛେନା ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅଞ୍ଚଳ
ଗଜା ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଶାର ଛୋଟ, ଆୟତାକାର ମିଠାର ଏକ ପରିବାରକୁ ବୁଝାଏ। ଗଜା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଶୁଖିଲା ମିଠା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ (ମହାପ୍ରସାଦ ଦେଖନ୍ତୁ)। ଛେନା ଗଜା ହେଉଛି ଛେନାରେ ତିଆରି ସଂସ୍କରଣ।
ଛେନା ଗଜାର ସଠିକ୍ ଉତ୍ପତ୍ତି ଭଲ ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଲେଖା ଏହାକୁ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ସହ ଯୋଡ଼େ। ଆଜି ଏହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶା ସାରା ମିଠା ଦୋକାନରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ଉପରେ ଥିବା ମିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତି କେନ୍ଦ୍ର ପାହାଳ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଇଟିଭି ଭାରତ ଅନୁସାରେ, ପାହାଳର ମିଠା ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରାୟ 70ରୁ 80 ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ରାସ୍ତାକଡ଼ର ଛୋଟ ରସଗୋଲା ଦୋକାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପାହାଳରେ ଏବେ 100ରୁ ଅଧିକ ମିଠା ଦୋକାନ ଛେନା ଗଜା, ଛେନାପୋଡ଼ ଓ ରସଗୋଲା ବିକ୍ରି କରନ୍ତି।
2026 ସୁଦ୍ଧା ଛେନା ଗଜା ପାଇଁ କୌଣସି ଭୌଗୋଳିକ ସୂଚକ (GI) ର ରେକର୍ଡ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ପାଇନାହିଁ। ଏହାର ଅଧିକ ଜଣାଶୁଣା ସମ୍ପର୍କୀୟ, ଓଡ଼ିଶା ରସଗୋଲା, 2019ରେ GI ଟ୍ୟାଗ ପାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ମିଠା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଉପାଦାନ
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିମାଣ ପ୍ରାୟ 12ରୁ 15 ଖଣ୍ଡର ଏକ ଘରୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ସାଧାରଣ। ମିଠା କାରିଗରମାନେ ଅନୁଭବ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ବଦଳାନ୍ତି।
| ଉପାଦାନ | ସାଧାରଣ ପରିମାଣ | ଭୂମିକା |
|---|---|---|
| ତାଜା ଛେନା (ପ୍ରାୟ 1 ଲିଟର ଫୁଲ୍-କ୍ରିମ୍ କ୍ଷୀରରୁ) | ପ୍ରାୟ 200 g | ମିଠାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ |
| ସୁଜି | 2ରୁ 3 ଟେବୁଲ ଚାମଚ | ଛେନାକୁ ବାନ୍ଧେ ଓ ଟାଣ କରେ |
| ଚିନି | ପ୍ରାୟ 300 g | ପାଗ ପାଇଁ |
| ପାଣି | ପ୍ରାୟ 1.5 କପ୍ | ପାଗ ପାଇଁ |
| ସବୁଜ ଅଳେଇଚ | 2ରୁ 3ଟି, ଛେଚା | ସ୍ୱାଦ (ଇଚ୍ଛାଧୀନ) |
| ଘିଅ ବା ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ ତେଲ | ଭଜିବା ପାଇଁ | ଭଜିବା ମାଧ୍ୟମ |
ଛେନା ଗଜା କିପରି ତିଆରି ହୁଏ?
- ଛେନା ତିଆରି କରନ୍ତୁ। କ୍ଷୀରକୁ ଫୁଟାଇ ଲେମ୍ବୁ ରସ ବା ଭିନେଗାର ଦେଇ ଫଟାନ୍ତୁ। ମଲମଲ କପଡ଼ାରେ ଛାଣି, ଧୋଇ, ଛେନା ଓଦା ନ ହୋଇ କେବଳ ଆର୍ଦ୍ର ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଝୁଲାଇ ପାଣି ନିଗାଡ଼ନ୍ତୁ।
- ଚକଟନ୍ତୁ। ଏକ ସମତଳ ପୃଷ୍ଠରେ ଛେନାକୁ ସୁଜି ସହ ମସୃଣ ଓ ଟିକେ ଟାଣ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକଟନ୍ତୁ।
- ଆକାର ଦିଅନ୍ତୁ। ଚକଟାକୁ ପ୍ରାୟ 1ରୁ 1.5 cm ମୋଟା ଏକ ଚେପା ଚଟାଣ ଭଳି ଦବାଇ ଛୋଟ ଆୟତାକାର ଖଣ୍ଡରେ କାଟନ୍ତୁ। କିଛି ରୋଷେୟା ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ଠିକ୍ ରହିବା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଶୁଖାନ୍ତି।
- ଭଜନ୍ତୁ। ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅ ବା ତେଲରେ ହାଲୁକା ସୁନେଲି ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୀରେ ଭଜନ୍ତୁ।
- ପାଗରେ ରାନ୍ଧନ୍ତୁ। ଅଳେଇଚ ସ୍ୱାଦଯୁକ୍ତ ବହଳ ଚିନି ପାଗରେ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ପାଗ ଶୋଷି ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୀମା ଆଞ୍ଚରେ ଫୁଟାନ୍ତୁ।
- ଆସ୍ତରଣ ଓ ଥଣ୍ଡା। ପାଗ ବହଳ ହେବା ସହ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ। ଥଣ୍ଡା ହେବା ସହ ଉପରେ ଚିନିର ଏକ ପତଳା ସ୍ତର ଜମିଯାଏ।
କିଛି ରୋଷେୟା ଆକାର ଦିଆଯାଇଥିବା ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନ ଭଜି ସିଧାସଳଖ ପାଗରେ ଫୁଟାନ୍ତି। ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏହି ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଏବଂ ଉଭୟ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରଚଳିତ।
ପ୍ରକାରଭେଦ
- ଭଜା ଓ ଆସ୍ତରଣଯୁକ୍ତ: ଦୋକାନର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଶୈଳୀ, ବାହାରେ ସୁନେଲି ଓ ଚିନିର ଆସ୍ତରଣ।
- ପାଗରେ ଫୁଟା: ପ୍ରଥମେ ଭଜା ହୁଏ ନାହିଁ, ଅଧିକ ନରମ ଓ ଫିକା ରଙ୍ଗର।
- ରସାଳ ଶୈଳୀ: ଅଧିକ ପାଗ ସହ, ଅଧିକ ଓଦା ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବେଷିତ।
- ମଇଦା ଗଜା: ଛେନା ବଦଳରେ ମଇଦାରେ ତିଆରି ପୁରୁଣା ଗଜା। ଗଜା ପୁରୀରେ ଏକ ଶୁଖିଲା ମନ୍ଦିର ମିଠା ମଧ୍ୟ।
ଛେନା ଗଜା କେବେ ଖିଆଯାଏ?
ଛେନା ଗଜା ଏକ ଦୈନନ୍ଦିନ ମିଠା, ବର୍ଷସାରା ବିକ୍ରି ହୁଏ ଏବଂ ଚା' ସହ ଜଳଖିଆ ଭାବେ ବା ଖାଇବା ପରେ ଖିଆଯାଏ। ପରିବାରମାନେ ବିବାହ, ବ୍ରତଘର, ପୂଜା ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଭଳି ପର୍ବ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ କିଣନ୍ତି। ଯାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ରାଜପଥ କଡ଼ର ମିଠା ଦୋକାନରୁ ଉପହାର ଭାବେ ବାକ୍ସ କିଣନ୍ତି। ଏହାର ଆକାର ଠିକ୍ ରହୁଥିବାରୁ ଏବଂ ଫ୍ରିଜ୍ ବିନା କିଛି ଦିନ ରହୁଥିବାରୁ, ରସଗୋଲା ଭଳି ପାଗଭର୍ତ୍ତି ମିଠା ଅପେକ୍ଷା ଏହାକୁ ନେବା ସହଜ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଛେନା ଗଜା କେଉଁଠି ଚାଖିବେ
- ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାହାଳ ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା ରାସ୍ତାକଡ଼ ମିଠା ବଜାର।
- ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ ସହର ସାରା ମିଠା ଦୋକାନ ଅଛି। ଇନକ୍ରେଡିବଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଖାଦ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞତା ମଧ୍ୟରେ ଛେନା ଗଜାକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ।
- ପୁରୀ ଏବଂ ବାଲେଶ୍ୱର ସମେତ ଉପକୂଳ ଓ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ମିଠା କାରିଗର ଅଛନ୍ତି।
ଦାମ ଓ ଦୋକାନର ଗୁଣବତ୍ତା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୋକାନର ତାଲିକା ବା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଦିଏ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଟିପ୍ପଣୀ
ଛେନା ଗଜା କ୍ଷୀରର ଘନ ଅଂଶ, ସୁଜି ଓ ଚିନିରେ ତିଆରି ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ଭଜା ହୁଏ, ତେଣୁ ଏଥିରେ ଚିନି ଓ ଶକ୍ତି ଅଧିକ। ଓଡ଼ିଆପିଡ଼ିଆ ଛେନା ଗଜାର କୌଣସି ବିଶ୍ୱସନୀୟ ପ୍ରକାଶିତ ପୁଷ୍ଟି ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇନାହିଁ ଏବଂ କ୍ୟାଲୋରି ସଂଖ୍ୟା ଦିଏ ନାହିଁ।